• มาตรา 40 (เสรีภาพในการประกอบอาชีพ)
• มาตรา 71 (สิทธิขั้นพื้นฐานด้านสวัสดิการเพื่อความมั่นคงในการดำรงชีวิต)

เสียงผู้ค้าที่เข้าร่วมสื่อสารออกมาอย่างตรงไปตรงมา

“หาบเร่คือชีวิต ไม่ใช่เพียงการค้าขาย แต่คือสิทธิในการอยู่รอดในเมืองที่เรารัก”

และทาง กสม. ได้ดำเนินการลงไปสำรวจความเดือดร้อน สืบข้อเท็จจริงในพื้นที่ที่ถูกยกเลิก ลงลึกไปที่ชุมชนจริง จัดเวทีสนทนากับผู้ค้าใน 8 เขตกรุงเทพฯ รวมผู้ได้รับความเดือดร้อนกว่า 1,000 คน เสียงจากพื้นที่หลากหลาย บางเขตเรียกร้องให้มี “จุดผ่อนผันถาวร” บางเขตอยากเห็นระบบอนุญาตที่โปร่งใสและลดการถูกรีดไถ

“ความหลากหลายเหล่านี้สะท้อนให้เห็นถึงปัญหาและความสองมาตรฐานของการบริหารเมืองในแต่ละเขต ที่บางเขตสามารถอนุมัติพื้นที่ให้เป็นจุดผ่อนผันได้ แต่บางพื้นที่กลับดูเหมือนจะไม่มีวัน“

ความร่วมมือของ สหพันธ์ผู้ค้าหาบเร่แผงลอย กทม. มูลนิธิเพื่อการพัฒนาแรงงานและอาชีพ และสถาบันวิจัยสังคม จุฬาฯ ไม่ได้เพียงสร้างความรู้ด้านสุขภาวะ แต่ยังเป็นขบวนการเรียกร้องสิทธิและศักดิ์ศรีของผู้ค้าหาบเร่แผงลอย ที่ต้องการให้สังคมเห็นความสำคัญ”

เมื่อวันที่ 10 มิถุนายน 2568 ได้ทำการจัดงานเสวนาสาธารณะหัวข้อ “Hawker Center สิงคโปร์: บทเรียนเพื่อการพัฒนาหาบเร่แผงลอยในประเทศไทย” ที่โรงแรมเอเชีย กรุงเทพฯ 

งานนี้ได้มีการเชิญผู้เชี่ยวชาญจากสิงคโปร์ 2 ท่าน — Dr. Lai Chee Kien และ Mr. KF Seetoh ผู้ก่อตั้ง Makansutra ที่ผลักดันจน “Hawker Culture” ได้รับการรับรองเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของ UNESCO ซึ่งตรงกับเป้าหมายของกิจกรรมนี้ ที่มีวัตถุประสงค์ในการนำเสนอมุมมองต่อกรุงเทพมหานคร ว่านโยบายหนังเมืองและวิสัยทัศน์ของสิงคโปร์ที่ได้รับการผลักดันจากทางกรุงเทพมหานครไม่ได้มีแต่ด้านดี แต่ยังมีข้อจำกัดและผลกระทบที่ตามมา ที่แม้แต่ผู้เชี่ยวชาญจากสิงคโปร์ยังถึงกับออกปากว่า 

“อย่าลอกเลียนแบบสิงคโปร์ ขอให้นำส่วนของสิงค์โปร์มาใช้พัฒนาประเทศไทย มันเป็นหาบเร่ของไทยมีความสวยงามและเป็นเอกลักษ์มากอยู่แล้ว”

ประโยคนี้สะท้อนถึงทัศนคติว่าไทยไม่จำเป็นต้องปฏิบัติตามแบบแผนของชาติใด แต่ควรสร้างรูปแบบของตนเองที่สอดคล้องกับเอกลักษณ์และความงดงามของวัฒนธรรมท้องถิ่น

เกิดแนวคำถามที่ว่า โมเดล Hawker Center ของสิงคโปร์จะถูกนำมาปรับใช้กับกรุงเทพฯ ได้จริง ๆ หรือไม่ จะเหมาะสมไหมกับการดำเนินการเพื่อยกระดับหาบเร่แผงลอยให้เป็นทั้งโครงสร้างถาวร วัฒนธรรมอาหาร และอาชีพที่มั่นคงสำหรับผู้มีรายได้น้อย

แม้กรุงเทพฯ จะเต็มไปด้วยสีสันของสตรีทฟู้ดและหาบเร่แผงลอยที่คนทั้งโลกชื่นชม แต่ชีวิตของผู้ค้ายังคงเปราะบางและถูกกระทบหนักจากนโยบายจัดระเบียบเมืองให้กลายเป็นย่านผู้ดี โครงการ “Health Promotion for Street Vendors in Bangkok” ที่ได้รับทุนจาก สสส. สหพันธ์ผู้ค้าหาบเร่แผงลอย กรุงเทพฯ จึงได้ดำเนินการร่วมกับ สถาบันวิจัยสังคม จุฬาฯ มูลนิธิเพื่อการพัฒนาแรงงานและอาชีพ (HomeNetThailand) และสำนักอนามัยกรุงเทพมหานคร จัดกิจกรรมบริการตรวจสุขภาพ ให้แก่ผู้ค้าตลาดสะพานพุทธเก่า สีลมไนท์มาร์เก็ต ผู้ค้าราษฎร์บูรณะ ผู้ค้าสายไหม ผู้ค้าศรีย่าน ตลาดโบ้เบ้ ผู้ค้าเทเวศร์

เสียงจากผู้ค้าที่เข้าร่วมกิจกรรมครั้งนี้

“เริ่มตระหนักหันมาสนใจดูแลสุขภาพตัวเองให้มากขึ้นเพราะถ้าร่างกายไม่แข็งแรงก็ไม่สามารถทำงานได้”

“อยากให้มีการจัดตรวจสุขภาพอีก เพราะไม่สามารถไปตรวจตามเวลาที่เขากำหนดได้“

“อยากจัดอีกเชิญคุณมาคุย ถาม-ตอบ เรื่องดูแลสุขภาพ แม้ว่าข้อมูลสุขภาพจะหาได้ง่ายในโซเซียลมีเดีย แต่ก็ไม่มั่นใจว่าจะเชื่อถือได้หารือไม่“

“นอกจากการให้ความรู้แก่ตัวผู้ค้าเองแล้ว ผู้ค้าที่ขายอาหารได้ตระหนักว่าเราก็สามารถมีส่วนช่วยให้ผู้บริโภคได้มีสุขภาพที่ดีได้ด้วย“

ภาพบรรยกาศภายในงาน

กว่าจะมาเป็น ROUTE 69 Mini Hawker Center ผู้ค้าร่วมต่อสู้ด้วยกันมายาวนานกว่า 7-8 ปี เดิมพื้นที่ดังกล่าวเคยเป็นจุดผ่อนผันให้ทำการค้าตามประกาศกรุงเทพมหานคร เรื่อง หลักเกณฑ์ เงื่อนไขการค้าขายในพื้นที่ผ่อนผัน ปี พ.ศ. 2548 จนกระทั่งในปี พ.ศ. 2558 หัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) ได้มี คำสั่งที่ 4/2558 เรื่อง มาตรการเพิ่มประสิทธิภาพในการบังคับใช้กฎหมายที่คุ้มครองประโยชน์สาธารณะและประชาชนโดยส่วนร่วม อาศัยอำนาจในมาตรา 44 ทำการยกเลิกหาบเร่แผงลอยในกรุงเทพมหานคร ส่งผลให้ผู้ค้าที่ทำการค้าบริเวณปากซอยบางขุนเทียนพระราม 2 ซอย 69 ได้รับผลกระทบจากมาตรการดังกล่าวไปด้วย

หากย้อนไปเมื่อปี พ.ศ. 2559 ที่สำนักงานเขตบางขุนเทียนได้ยกเลิกจุดผ่อนผันบริเวณพระราม 2 ซอย 69 ผู้ค้าพยายามยื่นเรื่องไปยังหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพื่อให้ได้กลับมาทำการค้าอีกครั้ง ทั้งทำหนังสือถึงนายกรัฐมนตรี พลเอกประยุทธ์ จันทร์โอชา, ผู้ว่ากรุงเทพมหานคร พลตำรวจเอก อัศวิน ขวัญเมือง, รองผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร สกลธี ภัททิยกุล และผู้อำนวยการเขตบางขุนเทียนในขณะนั้น เรื่อง ไม่เห็นด้วยต่อการยกเลิกจุดผ่อนผัน ขอความเป็นธรรมให้แก่ผู้ค้า และขอความอนุเคราะห์ให้ช่วยดำเนินการคืนพื้นที่ตั้งจุดค้าขายจำหน่ายสินค้า จนกระทั่งเมื่อวันที่ 15 มกราคม 2563 คำสั่งจากสำนักงานเขตบางขุนเทียน ที่ 08/2563 เรื่อง แต่งตั้งคณะกรรมการจัดระเบียบหาบเร่-แผงลอยระดับเขต แต่งตั้งนายปรีชา ไทยสงเคราะห์ เป็นผู้แทนผู้ค้าในชุมผ่อนผัน แต่แล้ววันที่ 28 มกราคม 2563 กรุงเทพมหานครได้ออกประกาศ เรื่อง “หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขการกำหนดพื้นที่ทำการค้าและการขาย หรือจำหน่ายสินค้าในที่สาธารณะ” ซึ่งทำให้ประกาศเมื่อปี 48 ไม่ถูกใช้บังคับอีกต่อไป หรือกล่าวง่าย ๆ ก็คือ ยกเลิกประกาศปี 48 และใช้ฉบับใหม่นี้แทน ซึ่งผู้ค้าเรียกกันว่า “กฎระเบียบ 16 ข้อ”

หลังจากประกาศดังกล่าวออกมาไม่นาน วันที่ 7 กุมภาพันธ์ 2563 ก็ได้มีการประชุมคณะกรรมการจัดระเบียบหาบเร่แผงลอยระดับเขตบางขุนเทียน ครั้งที่ 1/2563 ซึ่งมติที่ประชุมเห็นด้วยกับการเปิดพื้นที่ทำการค้าชั่วคราวบริเวณดังกล่าว อีกทั้งกองบัญชาการตำรวจนครบาลมีความเห็นชอบกำหนดพื้นที่ทำการค้า 3 พื้นที่ ได้แก่ พระราม 2 ซอย 69 เขตบางขุนเทียน, ซอยอารีย์ เขตพญาไท, และปากซอยอ่อนนุช 70 เขตประเวศ และรองผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครในฐานะเจ้าพนักงานท้องถิ่น ประกาศให้ที่สาธารณะดังกล่าวข้างต้นเป็นพื้นที่ทำการค้า เมื่อวันที่ 18 กันยายน 2563 หลังจากนั้น วันที่ 25 กันยายน 2563 สำนักงานเขตบางขุนเทียน ได้ประกาศให้ผู้ค้าลงทะเบียนแจ้งความประสงค์ขายหรือจำหน่ายสินค้าในพื้นที่ทำการค้าของกรุงเทพมหานคร ตั้งแต่วันที่ 1-15 ตุลาคม 2563 แต่ปรากฏว่าจำนวนผู้มีคุณสมบัติทำการค้ามีถึง 161 คน เมื่อเป็นเช่นนี้ ผู้ค้าบางขุนเทียนจึงทำหนังสือถึงผู้อำนวยการเขตบางขุนเทียน เรื่อง การพิจารณาคัดเลือกผู้ค้า แต่สำนักงานเขตบางขุนเทียนไม่สามารถให้สิทธิผู้ค้าเดิมก่อนได้เนื่องจากประกาศ ข้อ 9 เรื่อง วิธีการคัดเลือกผู้ทำค้า หากมีผู้ค้ามากกว่าแผงค้าให้ทำการจับสลาก 

ผู้ค้าเดิมซึ่งเป็นผู้ได้รับการผ่อนผันให้ทำการค้าบริเวณดังกล่าวตามประกาศกรุงเทพมหานครเมื่อปี 48 แต่ประกาศดังกล่าวถูกยกเลิก และประกาศฉบับใหม่ถูกเขียนขึ้นในยุคที่อำนาจไม่ได้อยู่ในมือของประชาชน จึงสร้างความไม่ชอบธรรมให้แก่ผู้ค้าที่โดนยกเลิกไปเมื่อปี พ.ศ. 2559 ผู้ค้าจึงได้ทำหนังสือถึงสำนักงานเขตบางขุนเทียน คัดค้านการจับสลากผู้ค้าและชะลอการใช้ประกาศกรุงเทพมหานคร และยื่นฟ้องต่อศาลปกครองขอให้ศาลมีคำสั่งเพิกถอนประกาศกรุงเทพมหานคร ข้อ 9 และขอทุเลาการบังคับใช้ประกาศกรุงเทพมหานครออกไปก่อน และขอให้ผู้ค้าเดิมได้ทำการค้าไปก่อนจนกว่าจะมีการแก้ไขระเบียบ ซึ่งการฟ้องคดีเพื่อขอให้ศาลมีคำสั่งพิพากษาเพิกถอนประกาศ ต้องยื่นฟ้องคดีภายในเก้าสิบวันนับแต่วันที่รู้หรือควรรู้ถึงเหตุแห่งการฟ้องคดี แต่ประกาศกรุงเทพมหานครฉบับดังกล่าวได้ประกาศในราชกิจจานุเบกษา วันที่ 28 กุมภาพันธ์ 2563 การฟ้องต่อศาลปกครองชั้นต้นในวันที่ 8 ธันวาคม 2563 จึงเป็นการพ้นกำหนดเวลาการยื่นฟ้อง และวันที่ 28 กันยายน 2564 ศาลปกครองสูงสุดมีคำสั่งยืนตามคำสั่งของศาลปกครองชั้นต้น และมีคำสั่งไม่รับคำฟ้องนี้ไว้พิจารณาและให้จำหน่ายคดีออกจากสารบบความ

แม้เวลาจะผ่านมาหลายปีแต่ผู้ค้ายังคงรวมกลุ่มต่อสู้กันมาโดยตลอด ในวันที่ 7 มกราคม 2564 สำนักงานเขตบางขุนเทียนประกาศรายชื่อผู้ได้รับการคัดเลือกให้ขายหรือจำหน่ายสินค้าในพื้นที่ทำการค้าของกรุงเทพมหานครบริเวณทางเท้าติดลานจอดรถห้างเทสโก้โลตัส ถนนพระราม 2 ซอย 69 โดยให้ผู้ที่ได้รับการคัดเลือกลำดับที่ 1-45 ไปรายงานตัว ณ ฝ่ายเทศกิจ สำนักงานเขตบางขุนเทียน แม้ผู้ค้าจะเดินเรื่องคัดค้าน ยื่นเรื่อง ส่งหนังสือ แต่สำนักงานเขตบางขุนเทียนยังคงประกาศรายชื่อผู้ได้รับการคัดเลือกให้ขายหรือจำหน่ายสินค้าบริเวณทางเท้าติดกับลานจอดรถห้างเทสโก้โลตัส ถนนพระราม 2 ซอย 69 

จากการยื่นหนังสือคัดค้านการจับสลากผู้ค้าและชะลอการใช้ประกาศกรุงเทพมหานคร เมื่อวันที่
3 ธันวาคม 2563 และขอให้ชะลอประกาศรายชื่อผู้ได้รับคัดเลือกให้ขายหรือจำหน่ายสินค้า เมื่อวันที่ 
17 ธันวาคม 2563 ทางสำนักงานเขตได้แจ้งผลการร้องทุกข์ว่า สำนักงานเขตบางขุนเทียน ไม่สามารถระงับการจับสลาก หรือชะลอการบังคับใช้ประกาศกรุงเทพมหานครนี้ได้ เนื่องจากไม่มีอำนาจตามกฎหมายใดให้อำนาจที่จะกระทำได้ 

นอกจากนี้ เมื่อวันที่ 1 มีนาคม 2564 ผู้ค้าได้ยังได้ยื่นฟ้องต่อศาลปกครอง โดยขอให้ศาลมีคำสั่ง ดังนี้ 

1. ขอให้ศาลมีคำสั่งเพิกถอนประกาศกรุงเทพมหานคร เรื่องหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขการกำหนดพื้นที่ทำการค้าและการขายหรือจำหน่ายสินค้าในที่สาธารณะ ลงวันที่ 28 มกราคม 2563 ข้อ 9 
2. ขอให้ศาลมีคำสั่งเพิกถอนประกาศสำนักงานเขตบางขุนเทียน เรื่องลงทะเบียนแจ้งความประสงค์ขายหรือจำหน่ายสินค้าในพื้นที่ทำการค้าของกรุงเทพมหานคร ลงวันที่ 28 กันยายน 2563
3. ขอให้ศาลมีคำสั่งเพิกถอนประกาศสำนักงานเขตบางขุนเทียน เรื่อง ประกาศรายชื่อผู้มีคุณสมบัติเข้าทำการค้าในพื้นที่ทำการค้าของกรุงเทพมหานคร ลงวันที่ 10 พฤศจิกายน 2563
4. ขอให้ศาลมีคำสั่งถอนประกาศสำนักงานเขตบางขุนเทียน เรื่อง ประกาศรายชื่อได้รับคัดเลือกให้ขายหรือจำหน่ายสินค้าในพื้นที่ทำการค้าของกรุงเทพมหานคร

ตลอดระยะเวลา ผู้ค้าได้ทำหนังสือ ข้อเรียกร้อง และแผนตลาดยื่นให้ต่อหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง แต่ผลที่ได้กลับไม่เป็นอย่างที่หวัง เมื่อประตูสนามการเลือกตั้งผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครเปิด ผู้ค้ากลับมามีความหวังอีกครั้ง เพราะในช่วงก่อนการเลือกตั้งผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร นายชัชชาติ สิทธิพันธุ์ หนึ่งในผู้สมัครผู้ว่าฯ ได้ลงพื้นที่หาเสียงกับผู้ค้าบางขุนเทียน และได้พูดคุยถึงปัญหาและความต้องการของผู้ค้า เรื่อง การให้พื้นที่ปากซอยพระราม 2 ซอย 69 สามารถกลับมาทำการค้าได้อีกครั้ง และเมื่อนายชัชชาติ สิทธิพันธุ์ ได้รับเลือกตั้งเป็นผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร ทำให้ผู้ค้าเร่งดำเนินการยื่นเรื่องกับทางฝ่ายเทศกิจ สำนักงานเขตบางขุนเทียน และ ประชุมผู้ค้าเพื่อเตรียมความพร้อมในการกลับมาทำการค้าขายอีกครั้ง แม้พื้นที่ดังกล่าวจะใช้เวลากว่า 1 ปี ในสมัยผู้ว่าฯ ชัชชาติ สิทธิพันธุ์ พื้นที่ทำการค้าที่เหมือนจะปิดตายไปเกือบ 8 ปี ได้ฟื้นกลับมามีชีวิตอีกครั้งในวันที่ 6 มิถุนายน 2566 โดยมีผู้ว่าฯ ชัชชาติ สิทธิพันธุ์ ลงพื้นที่พูดคุยกับผู้ค้า และร่วมเปิดพื้นที่ทำการค้าบริเวณปากซอยพระราม 2 ซอย 69 ภายใต้แนวคิด “ROUTE 69 Mini Hawker Center” ด้วยตนเอง 

เมื่อวันที่ 13 กันยายน 65 สหพันธ์ผู้ค้าหาบเร่แผงลอยกรุงเทพมหานคร นำโดย นายปรีชา ไทยสงเคราะห์ ประธานสหพันธ์ ร่วมด้วยนายณัฏฐ์ดนัย กุลธัชยศอนันต์, นายจิตศักดิ์ แซ่ตั้งและนายประพันธ์ ศรีปัญญา

ขอบคุณทางสมัชชาสุขภาพกรุงเทพฯ ที่เชิญพวกเราเข้าร่วมการพัฒนาข้อเสนอเชิงนโยบายสมัชชาสุขภาพกรุงเทพมหานคร ครั้งที่ 4 หัวข้อ “พื้นที่เศรษฐกิจ ความมั่นคงปลอดภัย ภายใต้ความหลากหลาย”

การเข้าร่วมประชุมครั้งนี้ “ดร.ยุ้ย” เกษรา ธัญลักษณ์ภาคย์ ที่ปรึกษายุทธศาสตร์ และนโยบายผู้ว่าฯชัชชาติได้เข้าร่วมให้ความเห็นแลกเปลี่ยนด้วย และทางสหพันธ์ฯ ได้ร่วมขับเคลื่อนปัญหาสู่การพัฒนาข้อเสนอนโยบาย โดยการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วน ทั้งจากชุมชน ผู้รับงานไปทำที่บ้าน ผู้ขับขี่รถจักรยานยนต์ รับจ้าง หาบเร่แผงลอย หน่วยงานภาครัฐและภาคประชาสังคม เพื่อสร้างธรรมนูญอาชีพของ “เครือข่ายเศรษฐกิจฐานราก

“…เมื่อพิจารณาว่า “ส่วย” ที่เกิดขึ้นตอบโจทย์เรื่องอะไร สำหรับผู้ค้าหาบเร่แผงลอย “ส่วย” เป็นเครื่องมือ เป็นช่องทาง เป็นเสมือนเครื่องประกันการเข้าถึงพื้นที่ประกอบอาชีพ ความจริงที่น่าเศร้าก็คือ การจ่าย “ส่วย” กลายเป็นวิถีปฏิบัติ บางพื้นที่มีตัวแทนผู้ค้ารวบรวมเงินมอบให้เจ้าหน้าที่ บางพื้นที่ผู้ค้าบอกว่าจ่ายเงินเป็นค่าปรับมีใบเสร็จบ้าง ไม่มีบ้าง แต่ในความเป็นจริง “จำเลย” เรื่อง “ส่วย” ไม่ได้มีเฉพาะเจ้าหน้าที่เทศกิจ นักการเมืองท้องถิ่นระดับประธานสภากรุงเทพมหานครก็เคยถูกกล่าวหาเรื่องเรียกรับส่วย…”

กระแสหาบเร่แผงลอยในห้วงเวลานี้  ไม่มีอะไรที่ผู้คนให้ความสำคัญเท่ากับเรื่อง “ส่วย”  จากรายการ “ตามหาผู้ว่า กทม.” เมื่อค่ำวันที่ 28 เมษายนที่ผ่านมา ผู้สมัครชิงตำแหน่งผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครแต่ละท่าน มีท่าทีเป็นปฏิปักษ์ต่อ “ส่วย” แต่ละท่านมีเจตนารมณ์ “ชัดเจน” ต่อการ “จัดการ” ปัญหาส่วยให้สิ้นซาก  คำมั่นสัญญาว่าจะจัดการเรื่องส่วยถูกบันทึกไว้  และสามารถนำมาอ้างอิงได้ทุกเมื่อ 

เมื่อพิจารณาว่า “ส่วย” ที่เกิดขึ้นตอบโจทย์เรื่องอะไร สำหรับผู้ค้าหาบเร่แผงลอย “ส่วย” เป็นเครื่องมือ เป็นช่องทาง เป็นเสมือนเครื่องประกันการเข้าถึงพื้นที่ประกอบอาชีพ ความจริงที่น่าเศร้าก็คือ การจ่าย “ส่วย” กลายเป็นวิถีปฏิบัติ บางพื้นที่มีตัวแทนผู้ค้ารวบรวมเงินมอบให้เจ้าหน้าที่ บางพื้นที่ผู้ค้าบอกว่าจ่ายเงินเป็นค่าปรับมีใบเสร็จบ้าง ไม่มีบ้าง แต่ในความเป็นจริง “จำเลย” เรื่อง “ส่วย” ไม่ได้มีเฉพาะเจ้าหน้าที่เทศกิจ นักการเมืองท้องถิ่นระดับประธานสภากรุงเทพมหานครก็เคยถูกกล่าวหาเรื่องเรียกรับส่วย และเป็นข่าวชัดเจนในปี 2557 ความซับซ้อนของที่มาและที่ไปของ “ส่วย” ทำให้ “ส่วย” เป็นปัญหาคลาสสิค และอาจจะเป็นอย่างที่คุณอัศวิน พูดในรายการว่า “การจัดการความชั่วทั้งหลายไม่สามารถทำให้หมดได้ในสามวันเจ็ดวัน”

ก่อนหน้านี้ รศ.ดร.สังศิต พิริยะรังสรรค์ ประธานคณะกรรมาธิการการแก้ปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำ วุฒิสภา เขียนบทความในเฟสบุ๊คส่วนตัวเรื่อง ความอ่อนแอในหลักธรรมาภิบาล ของกทม.  ตั้งข้อสังเกตต่อนโยบายและมาตรการของกทม. ที่ปฏิบัติต่อกลุ่มแม่ค้าพ่อค้าที่ขายของริมถนนที่สะท้อนให้เห็นว่า

“กรุงเทพมหานคร ไม่เคยสนใจพื้นที่ขายของที่ถูกยกเลิกไปแล้ว และไม่เคยสนใจว่าจะให้ผู้ค้าไปทำมาหากินที่ไหน และพวกเขาต้องประสบกับความทุกข์ยากอย่างไรบ้าง นโยบายหาบเร่ของกทม. สร้างความทุกข์ยาก และความเดือดร้อนอย่างแสนสาหัสให้แก่ประชาชนในระดับล่างของสังคม คนเหล่านี้ส่วนใหญ่แล้วคือผู้ที่อพยพหนีความยากจนจากชนบทมาหางานทำในกทม. นโยบายของ กทม.ในเรื่องนี้ยังส่งผลกระทบต่อการมีงานทำ การสูญเสียโอกาสในชีวิตของแม่ค้า ครอบครัว และที่สำคัญที่สุดคือการพรากโอกาสทางการศึกษาของลูกหลานของพวกเขาไปด้วย มิใยต้องกล่าวถึงผลกระทบด้านลบต่อการหมุนเวียนของเศรษฐกิจในภาพรวมของกทม.และต่อเศรษฐกิจในระดับมหภาคของไทย … นโยบายและประกาศต่างๆของ กทม.ในภาพรวมเรื่องแม่ค้าหาบเร่ในช่วงหลายปีที่ผ่านมาสะท้อนให้เห็นถึงความอ่อนแอของหลักคิด และหลักการเรื่องธรรมาภิบาลด้านความรับผิดรับชอบต่อหน้าที่ เพราะกทม. ไม่สนใจและเพิกเฉยต่อผลกระทบด้านลบจากการปฏิบัติหน้าที่ของพวกเขาที่มีต่อกลุ่มแม่ค้าทั่วไปในกทม.”

เห็นได้ว่า เรื่องสำคัญที่เชื่อมโยงกับเรื่อง “ส่วย” โดยตรง คือ พื้นที่ประกอบอาชีพ ซึ่งอาจฟังดูไม่น่าตื่นเต้นเร้าใจเท่า “ส่วย” แต่จริงๆ คือ ต้นทางหนึ่งของปัญหา นักวิชาการด้านผังเมืองท่านหนึ่งเคยกล่าวว่า พื้นที่ในกรุงเทพมหานครสามารถรองรับผู้ค้ากว่าแสนคนได้ ทั้งนี้ ต้องไม่ลืมว่า พื้นที่ประกอบอาชีพไม่ได้จำกัดที่ทางเท้า ทางเท้าในกรุงเทพมหานครจำนวนไม่น้อยที่มีพื้นที่ตามเกณฑ์ คืออยู่ในถนนที่มีช่องทางจราจรตั้งแต่ 4 ช่องทางจราจรขึ้นไป และเมื่อจัดวางแผงค้าแล้วต้องมีที่ว่างให้สัญจรไม่น้อยกว่า 2 เมตร กรุงเทพมหานครยังมีถนนสายรอง และมีพื้นที่ว่างจำนวนไม่น้อยที่อยู๋ในความดูแลของส่วนราชการ รัฐวิสาหกิจ ซึ่งหากนำมาจัดสรรอย่างเหมาะสมภายใต้ข้อตกลงร่วมกันระหว่างส่วนราชการและผู้ค้า ปัญหาเรื่องพื้นที่ประกอบอาชีพจะลดลง  แต่ที่สำคัญไม่ว่าจะเป็นพื้นที่ลักษณะใด ต้องมีการจัดการที่มีวิสัยทัศน์กว้างและไกลกว่าการจัดการในเชิงพื้นที่เท่านั้น นักวิชาการท่านเดียวกันกล่าวว่า “แผงลอยเป็นโอกาสของการจัดการอย่างมืออาชีพ”

พูดแบบฟันธง ปัญหาหาบเร่แผงลอยทั้งเรื่อง “ส่วย” ความไม่เป็นระเบียบทั้งหลาย กรุงเทพมหานครไม่สามารถปฏิเสธความรับผิดชอบได้ ความเป็นจริงของสถานการณ์เศรษฐกิจที่สังคมไทยกำลังเผชิญ ความบอบช้ำจากโรคระบาด และมาตรการสาธารณสุข ทำให้การสร้างงาน สร้างอาชีพ การฟื้นฟูเศรษฐกิจของเมือง การแก้ปัญหาความยากจน เหลื่อมล้ำ ถือเป็นความจำเป็นเร่งด่วน ในสถานการณ์นี้ กรุงเทพมหานครในฐานะหน่วยงานในระดับท้องถิ่นจำเป็นต้องมองหาบเร่แผงลอยซึ่งเป็นเศรษฐกิจฐานรากด้วยจินตภาพใหม่และต่อยอดไปถึงอนาคต ไม่ใช่จัดการแบบค้าขายตามยถากรรม ทำให้เกิดปัญหาต่อเนื่องดังที่เห็นๆกันอยู่ รวมทั้งต้องคำนึงถึงบริบทของพื้นที่ เปิดโอกาสให้ชุมชน ผู้ค้า และผู้มีส่วนได้ส่วนเสียเข้ามามีส่วนร่วมในการจัดการ ในหลายประเทศใช้แนวคิดการกำกับดูแลร่วม (Co-Regulation) เพื่อเปิดโอกาสให้ภาคประชาสังคมเข้ามามีส่วนร่วมในการกำหนดหลักเกณฑ์ กำกับดูแล ติดตาม และการประเมินผล เพื่อลดการเรียกรับผลประโยชน์ และสร้างความชอบธรรมในการบริหารจัดการหาบเร่แผงลอย ป่วยการที่จะมาคุยกันเรื่องแก้ปัญหา “ส่วย” โดยไม่ได้คิดถึงต้นทางของปัญหา และความรับผิดชอบของท้องถิ่นต่อปัญหาปากท้องของประชาชน

ศาสตราจารย์ ดร. นฤมล นิราทร
คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

และ ดร. บวร ทรัพย์สิงห์
สถาบันวิจัยสังคม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

ภายหลังการเข้ารับตำแหน่งผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครอย่างเป็นทางการในวันที่ 1 มิถุนายน 2565 ประเด็นเรื่อง “หาบเร่แผงลอย” ถือเป็นหนึ่งในนโยบายเร่งด่วนของผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร รวมทั้งมีชุดนโยบายที่พร้อมสนับสนุนการค้าหาบเร่แผงลอยในหลากมิติ ทั้งด้านการบริหารจัดการ การส่งเสริมเศรษฐกิจ การพัฒนาโครงสร้าง การพัฒนาสิ่งแวดล้อม และความปลอดภัย เช่น การส่งเสริมให้ผู้ค้าแผงลอยมีความมั่นคงในการประกอบอาชีพ, การสร้างการมีส่วนร่วมของผู้ค้าแผงลอย ภาคประชาชน และเอกชนในพื้นที่ช่วยดูแลพื้นที่การค้า, การจัดทำฐานข้อมูลผู้ค้าแผงลอย พร้อมติดตามการดำเนินการ, การเตรียมโครงสร้างพื้นฐานที่เหมาะสมรองรับพื้นที่การค้า, การพัฒนาอาสาสมัครเทคโนโลยี รวมถึงการหาพื้นที่ของเอกชนหรือหน่วยงานราชการที่สามารถจัดเป็นพื้นที่ขาย หรือศูนย์อาหาร

นอกจากนี้ ผู้ว่าฯ และทีมยุทธศาสตร์ที่ทำงานเรื่องหาบเร่แผงลอย ได้ให้สัมภาษณ์ผ่านสื่อมวลชน สะท้อนถึงมุมมอง และแนวคิดการมองหาบเร่ที่น่าสนใจ ได้แก่

“หาบเร่แผงลอยเป็นวิถีชีวิตของคนที่มีรายได้น้อย สำหรับเป็นแหล่งซื้ออาหาร
ราคาไม่แพง และเป็นแหล่งให้ค้าขายที่พอเลี้ยงชีวิตไปได้”

ทั้งนี้ แนวทางการจัดการหาบเร่แผงลอยที่คำนึงถึงกระบวนการมีส่วนร่วมของผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง ได้แก่

“คนต้องเดินได้สะดวก ต้องมีคณะกรรมการดูแลเป็นรายจุด ไม่ใช่รายเขต ให้พ่อค้าแม่ขาย คนเดิน ที่อยู่ในพื้นที่ช่วยกันดูแลรักษาความสะอาด ตักเตือนกันเอง ใช้พลังของคนในการกระจายอำนาจให้คนในพื้นที่ดูแลกันเอง … อนาคตต้องตอบสังคมได้ว่าเก็บเงินไปทำอะไร และถ้าส่วนหนึ่งนำกลับมาพัฒนาพ่อค้าแม่ค้าได้ก็ดี เช่น ทำเป็นกองทุนพัฒนาหาบเร่”

“เพื่อให้ผู้ค้าหาบเร่แผงลอยอยู่ได้ในเศรษฐกิจที่ผันผวนสูงแบบนี้ กทม.จึงต้องสนับสนุนให้พ่อค้าแม่ค้ามีความมั่นคงในการค้าขาย ในพื้นที่ที่ไม่ขวางทางเท้า มีระบบจัดการขยะ เพื่ออาหารสะอาดและสุขอนามัยดี โดยความตั้งใจของ กทม. คือ จัดหาเงินทุน บริหารจัดการ และจัดหาพื้นที่ใหม่ให้กับผู้ค้าหาบเร่แผงลอย”

“โครงการหาบเร่แผงลอยไม่ใช่โครงการสวัสดิการของรัฐ โครงการนี้มีจุดมุ่งหมายเพื่อให้ผู้ขายมีงานทำที่ยั่งยืนและคิดค่าเช่าที่ยุติธรรม”

แนวคิด และแนวทางการจัดการหาบเร่แผงลอย ดังกล่าว สะท้อนมุมมองใหม่ของหน่วยงานภาครัฐที่มีต่อผู้ค้าหาบเร่แผงลอย นั่นคือ การมองเห็นว่าผู้ค้าหาบเร่แผงลอยเป็นส่วนหนึ่งของเมือง เป็นพลังสำคัญของการพัฒนาเมือง และมีศักยภาพในการพัฒนาตนเองไปพร้อมกับการพัฒนาของเมือง หรืออาจกล่าวได้ว่า ผู้ค้าหาบเร่แผงลอย คือ “ผู้ประกอบการรายย่อยในเมือง” อย่างไรก็ตาม ความท้าทายของการจัดการหาบเร่แผงลอยฐานะที่เป็นผู้ประกอบการรายย่อยในเมือง ยังมีข้อคำนึงถึงบางประการที่ทำให้กระบวนการจัดการต้องทำความเข้าใจบริบทแวดล้อม และองค์ประกอบที่เกี่ยวข้องกับการค้าแผงลอยร่วมด้วย ได้แก่

1. การค้าแผงลอยบนพื้นที่สาธารณะแต่ละพื้นที่มีลักษณะพื้นที่ สภาพแวดล้อม ลักษณะผู้ซื้อ ผู้บริโภค รวมถึงประเภทสินค้าที่จำหน่ายมีความแตกต่างกัน แม้ในภาพรวมอาจแบ่งประเภทการค้าแผงลอยแบบกว้างๆ ได้เป็น 3 กลุ่ม ตามประเภทของผู้ซื้อ คือ แผงลอยชุมชน ออฟฟิศ และท่องเที่ยว แต่รูปแบบการบริหารจัดการจำเป็นต้องคำนึงถึงความแตกต่างหลากหลายของพื้นที่ สภาพแวดล้อม และผู้ซื้อเป็นสำคัญ
2. กลุ่มผู้ค้าหาบเร่แผงลอยเดิมที่ทำการค้าขายอยู่ส่วนใหญ่มีกระบวนการจัดการ พยายามรักษามาตรฐาน ระเบียบ และความสะอาด รวมถึงตอบสนองความต้องการของผู้ซื้อ ผู้ใช้ทางเท้า และรับฟังความเห็นจากผู้มีส่วนเกี่ยวข้องในพื้นที่อยู่แล้ว แม้บางครั้งอาจสร้างความไม่พอใจกับผู้คนเดินเท้าอยู่บ้าง แต่บทเรียนและประสบการณ์ของผู้ค้าดังกล่าวเป็นพื้นฐานและกลไกสำคัญสำหรับการพัฒนาพื้นที่ต่อเนื่องในอนาคต นอกจากนี้ ความสัมพันธ์ของผู้ค้ากับชุมชน เจ้าของอาคาร และผู้ขายวัตถุดิบในห่วงโซ่อุปทานของการค้าแผงลอยยังมีความสัมพันธ์ต่อชุมชน ธุรกิจการค้า และอาชีพที่เกี่ยวเนื่องนอกเหนือจากการค้าแผงลอยที่มองเห็นอยู่บนพื้นที่สาธารณะ
3. การคัดเลือกผู้มีสิทธิทำการค้าถือเป็นเรื่องที่ละเอียดอ่อนอย่างมาก การคัดเลือกโดยพิจารณาจากเกณฑ์รายได้เพียงอย่างเดียว โดยไม่ได้คำนึงถึงประสบการณ์การค้าขาย ความรู้ความสามารถในการประกอบอาชีพ เงินทุนหมุนเวียน จะส่งผลโดยตรงต่อผู้ค้าใหม่ยังไม่มีประสบการณ์ ผู้ค้าที่ทำการค้าอยู่แต่เดิม ผู้บริโภคในฐานะลูกค้าประจำ รวมถึงส่งผลกระทบทางอ้อมต่อห่วงโซ่อุปทาน และความสัมพันธ์ในสภาพแวดล้อมรอบพื้นที่ทำการค้านั้น
4. การจัดหาพื้นที่และบริหารจัดการพื้นที่ทำการค้า ซึ่งเป็นพื้นที่ที่มีผู้ค้าทำการค้าอยู่ พื้นที่ที่เคยถูกยกเลิกการทำการค้า หรือพื้นที่ใหม่ที่ไม่เคยมีการทำการค้า จำเป็นต้องมีกระบวนการรับฟังความคิดเห็น สร้างความรู้ความเข้าใจ รวมทั้งมีกระบวนการติดตามประเมินผลจากผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในพื้นที่ เพื่อให้ผู้ค้า ผู้บริโภค คนเดินเท้า ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียมีส่วนร่วมจัดการทางเท้า และพื้นที่สาธารณะ
5. การส่งเสริมให้ผู้ค้าแผงลอยให้มีอาชีพที่มีศักดิ์ศรี มีความมั่นคงในอาชีพ และมีผู้มีส่วนได้ส่วนเสียเข้ามามีส่วนร่วม นับเป็นเรื่องที่ทำได้ค่อนข้างยากภายใต้ระเบียบและกฏเกณฑ์รัดกุมมากเกินไป แต่กระนั้นก็มีความเป็นไปได้มากมาย หากมองเรื่องนี้เป็นทางเลือกที่หลากหลายในการบริหารจัดการ เช่น การจัดเก็บรายได้และพัฒนากองทุนสาธารณะ สำหรับนำมาใช้บริหารจัดการพื้นที่สาธารณะ พัฒนากิจกรรมสาธารณประโยชน์ และจัดสวัสดิการสังคมในพื้นที่, การพัฒนาศักยภาพผู้ค้า พัฒนามาตรฐานสินค้าและบริการ ที่นำไปสู่การได้รับสิทธิประโยชน์ในการทำการค้า การเข้าถึงแหล่งทุน และการเติบโตของธุรกิจ, การเปิดโอกาสให้ผู้ค้าใหม่ยังไม่มีประสบการณ์ในการค้าได้รับการฝึกอบรมและทดลองทำการค้า หรือทดลองนำสินค้ามาวางขายร่วมกับผู้ค้าเดิม, การเปิดโอกาสให้คนว่างงานในพื้นที่เข้ามาช่วยดูแลความสะอาด ความเป็นระเบียบ ความปลอดภัย หรือทำงานสนับสนุนการค้าบนพื้นที่สาธารณะ, การพัฒนาแนวทางกฏเกณฑ์การทำการค้าบนพื้นที่สาธารณะที่พร้อมรับความแตกต่างหลากหลายของบริบทของพื้นที่และผู้คน ซึ่งทั้งหมดนี้จำเป็นต้องมีการจัดทำพื้นที่ทดลอง สำหรับการบริหารจัดการหาบเร่แผงลอยที่เปิดโอกาสให้ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียต่างๆ เข้ามาร่วมออกแบบ บริหารจัดการ และประเมินผลร่วมกันต่อไป
6. กระบวนการนำนโยบายไปปฏิบัติ นโยบายจะเป็นจริงได้ก็ด้วยการนำไปปฏิบัติ จำเป็นอย่างยิ่งที่ฝ่ายปฏิบัติการในพื้นที่มีความชัดเจนในนโยบาย เป้าหมาย วิธีการ ในขณะเดียวกันฝ่ายนโยบายต้องพร้อมที่จะสนับสนุนการปฏิบัติการตามหลักธรรมาภิบาล

การก้าวเข้าสู่การมองผู้ค้าหาบเร่แผงลอยในฐานะผู้ประกอบการรายย่อยในเมือง ถือเป็นจุดเริ่มต้นของวิธีการมองผู้ค้าหาบเร่แผงลอยที่เปลี่ยนแปลงไปในทางที่ดีขึ้น ซึ่งเริ่มต้นขึ้นแล้วจากนโยบายที่เปิดกว้างมากขึ้น ในลำดับต่อไปของการมองหาบเร่แผงลอยในฐานะผู้ประกอบการรายย่อย จำเป็นต้องเปิดโอกาสให้ทุกคนสามารถคาดหวัง และมีความหวังกับการค้าหาบเร่แผงลอยรูปแบบใหม่ๆ ที่จะพัฒนาขึ้นไปสู่การคำนึงถึงผู้บริโภค คนเดินเท้า มาตรฐานสินค้าและบริการ และสภาพแวดล้อม อย่างไรก็ตามการขับเคลื่อนเรื่องนี้ให้มีความต่อเนื่อง ยั่งยืน พยายามตอบสนองความต้องการกับผู้บริโภค คนเดินเท้า ผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย หรือคนที่อาจไม่ชอบหาบเร่แผงลอย จำเป็นต้องสร้างกระบวนการปรึกษาหารือและกระบวนการมีส่วนร่วมอย่างต่อเนื่อง เพื่อค้นหาทางออกของการอยู่ร่วมกันในเมืองโดยไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง

_________________________________________________________________________________________________________________________________________________

[1] https://thainews.prd.go.th/th/news/detail/TCATG220712125511581

^[2] https://www.facebook.com/dr.yui.kessara/posts/ pfbid0FLdU5esFkCKc62DoJZjqgyEN7Xw49KNz2v2Q4XHWwyY7sMjCVjvAbH7fKG1oL4yhl

^[3] https://www.bangkokpost.com/thailand/special-reports/2359334/city-hall-begins-street-cleaning?fbclid=IwAR1cbUeYBRvCcWTRQQFb2zPN4c_GD-IFr4gjBeSEbQNZwk6jcUOJ0KsOF6I

ผู้เขียน
ศ.ดร. นฤมล นิราทร คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
พูลทรัพย์ สวนเมือง ตุลาพันธุ์ มูลนิธิเพื่อการพัฒนาแรงงานและอาชีพ 
วิชยา โกมินทร์ และ ดร. บวร ทรัพย์สิงห์ สถาบันวิจัยสังคม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

“ถ้าเราไม่ลุกขึ้นมาทำ ไม่ขายก็อดตาย”

คุณยายชอเอี่ยม​ จินดาวิวรรธณ์ อายุ 75 ปี ผู้ค้าจากตลาดลานเศรษฐกิจชุมชนหมู่บ้านนักกีฬา ค้าขายกับข้าวมากว่าสามสิบปี ตั้งแต่ตลาดยังเปิดใหม่ แรก ๆ ก็ขายดี แต่ตั้งแต่มีโควิด ยายชอเอี่ยมขายของไม่ดีเลย ของที่ขายไม่หมดส่วนใหญ่ก็จะแจกให้คนอื่นไปกินและเก็บกลับไปกินที่บ้านบ้าง

ยายเริ่มออกมาขายตั้งแต่หกโมงเช้าจนถึงบ่ายโมงกว่า ยายเตรียมของตั้งแต่เที่ยงคืน ทำมาเรื่อย ๆ ใส่รถเข็นมาขายตอนหกโมงเช้า เข็นมากับพี่สาวสองคน คันเล็กคัน คันใหญ่คัน เข็นมาคนละคัน ถ้าทำไม่เยอะก็เข็นมารอบเดียว ส่วนมากทำไม่เยอะ เพราะขายไม่หมด บ่ายโมงก็กลับบ้าน เพราะต้องมีคนมาขายต่อ เราต้องแบ่งกันกับคนอื่นคนละเวลา เราเก็บของเรียบร้อยเราก็พัก เที่ยงคืนก็ลุกขึ้นมาทำของใหม่ ถ้าเราไม่ลุกขึ้นมาทำ ก็ไม่มีของมาขาย ถ้าไม่ขายก็อด จ้างคนมากไม่ได้ เพราะไม่มีค่าจ้างให้เขา

ยายอาศัยอยู่กับพี่สาวและหลานอีกคน แต่หลานไป ๆ มา ๆ พี่สาวก็มีโรคประจำตัวเยอะ ทั้งเบาหวาน ความดัน และไขมัน ส่วนยายดีหน่อยไม่มีโรคประจำตัว เป็นแค่หัวเข่าเสื่อม แต่ก็ต้องกินยา ยายมีลูก 3 คน ทั้ง 3 คนมีครอบครัวหมดแล้ว แต่ละคนก็มีภาระเยอะกันทั้งนั้น ทั้งส่งบ้าน ส่งรถ ซึ่งเขาก็ต้องดูแลครอบครัวเขา ยายไม่กล้าวางแผนชีวิตในอนาคตเลย ยายคิดแต่ว่าถ้าทำไม่ไหวจริง ๆ ก็ต้องเลิก ตอนนี้ยังไหวก็ช่วยตัวเองไปเรื่อย ๆ ก่อน ไม่อยากรบกวนญาติเยอะ เราทำได้เองเราก็สบายใจกว่า

“ก่อนโควิด-19 รายได้พออยู่ได้ แต่ช่วงนี้แย่มาก ลงทุนไปแล้วไม่ได้ทุนคืน อย่างเช่น ลงทุนไป 1,500 บาท ได้กลับมา 1,000 บาท เท่ากับเราขาดทุน ช่วงนี้คนไม่ค่อยซื้อของกัน ทำให้ขายของไม่หมด เพราะคนเขากลัวโควิดกัน ไม่กล้าออกมาซื้อกับข้าว ตั้งแต่มีโควิด ยายก็เจอปัญหาเยอะมาก โดยเฉพาะค่าเช่าบ้าน ยิ่งตอนตลาดปิด เราก็ขายไม่ได้ ต้องประหยัดเอา มีอะไรก็ต้องกินไปก่อน เพราะมันจำเป็น และยิ่งช่วงฝนตก น้ำก็ท่วม บางทีท่วมถึงหัวเข่า ปัญหาเยอะมากเวลาฝนตก พูดจริง ๆ นะ ยายไม่อยากให้ฝนตกเลย ฝนตกแล้วแย่มาก ฝนตกยายก็เปียก แถมน้ำดำอีกด้วย”

การช่วยเหลือจากภาครัฐ ไม่ได้เยอะ เราได้รับประจำคือ เบี้ยผู้สูงอายุ 700 บาททุกเดือน ส่วนวัคซีน ยายได้รับวัคซีน เพราะลูกพาไป ยายไปเองไม่เป็น อยากให้ภาครัฐช่วยเหลือเรื่องเงิน ช่วยให้ยายมีทุนประกอบอาชีพ เพื่อที่จะมีเงินส่งค่าเช่าบ้าน เพราะเราอยู่บ้านเขา ปัญหา คือ ไม่มีเงินทำทุน ยายเลยต้องกู้ ต้องขอยืมคนอื่น โชคดีหน่อยที่เราเป็นสมาชิกของสหกรณ์ เราก็ขอกู้เงินมาทำทุน และส่งทุกเดือน สหกรณ์ดีเพราะดอกเบี้ยน้อย เมื่อก่อนเรากู้หนี้นอกระบบดอกร้อยละ 20 เดี๋ยวนี้ไม่กู้แล้ว เพราะกู้ไม่ไหว ดอกเบี้ยเยอะ ยายกู้มาหมื่น ยายต้องเสียสองพัน เสียดอกเบี้ยเยอะ ตอนนี้เลิกแล้ว ไม่งั้นแย่ 

“อยากให้รัฐช่วยอุดหนุนเงินทุนประกอบอาชีพและเข้ามาดูแลคนที่เป็นเสาหลักของครอบครัว “

สวัสดีค่ะ ดิฉันสบาย​ ไสยสาสน์ ชื่อเล่นบาย อายุ 50 ปี ตอนนี้ขายเกาเหลาเลือดหมู และก๋วยจั๊บอยู่ที่ตลาดหมู่บ้านนักกีฬา พึ่งติดโควิดและออกมาได้ไม่กี่อาทิตย์เองค่ะ ก็เลยลองมาขายดู ดีที่ยังขายได้ดีอยู่ แต่ก็ต้องหยุดบ้างขายบ้าง เพราะทุนเรามีน้อย ขายได้วันละ 3,500 บาท แต่ยังไม่ได้หักต้นทุนวัตถุดิบนะ เฉลี่ยแล้วเดือนนึงก็ได้หมื่นกว่าบาท แต่ก็ไม่เพียงพอ เพราะเราเป็นพี่สะใภ้คนโต ต้องเลี้ยงน้องเลี้ยงลูกทั้งหมด เราเป็นเสาหลักของบ้าน ค้าขายอย่างเดียว

ที่บ้านอยู่กัน 7 คน ทุกคนอยู่ด้วยกันหมด เรามีแม่ที่ต้องดูแล ซึ่งตอนนี้ตาบอด หลาน 2 คน เรียนอยู่ชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 และมัธยมศึกษาปีที่ 2 ส่วนลูกสาวอยู่มหาวิทยาลัยปีสอง ลูก ๆ และหลาน ๆ เรียนออนไลน์อยู่ที่บ้าน ช่วงที่กักตัวก็ได้คุณยะและทุนจากสหกรณ์ช่วยเหลือเรื่องอาหารการกิน เอาข้าวปลาอาหารแห้งไปส่งให้พวกเรา ต้องขอขอบคุณทุกคนค่ะที่ช่วยเหลือบายมาตลอด เพราะช่วงที่เราติดโควิด มีสามีทำกับข้าวได้คนเดียว นอกนั้นทำไม่ได้ สามีเป็นคนดูแลคุณแม่ เป็นคนดูแลคนในบ้าน เขาขายของไม่เป็น

เราเริ่มมาค้าขายที่ตลาดหมู่บ้านนักกีฬา เพราะพอเรามาอยู่กับแฟน บวกกับพ่อแม่มีที่อยู่ที่นี่ และมีร้านของตัวเองตั้งแต่ตลาดเปิดใหม่ ๆ รวมแล้วก็ค้าขายมากว่าสามสิบปีแล้ว เราก็เป็นส่วนหนึ่งที่ร่วมต่อสู้เรื่องพื้นที่ขาย ตั้งแต่ที่เขาให้ย้ายไปตลาดฝั่งตรงข้าม จนต่อสู้ได้กลับมาขายที่เดิมจนถึงทุกวันนี้ พ่อค้าแม่ค้าหลายคนก็สู้มาด้วยกัน พวกเราก็เลยช่วยเหลือซึ่งกันและกันดูแลตลาด

ก่อนโควิดรายได้พออยู่ได้ แต่พอโควิดมาหลังจากนั้นรายได้เหลือที่เดียว เมื่อก่อนขายเช้าขายเย็นได้ ตอนนี้ขายแค่ตอนเช้าอย่างเดียวกับสามี สามีไม่ได้ทำงาน เพราะพึ่งผ่าตัดสมอง เขาขายไม่เป็น เขาเลยช่วยเราดูแลแม่และช่วยเราที่ร้านบ้าง สามีดูแลแม่แทน ส่วนค้าขายเราเป็นคนขายคนเดียว ตอนตลาดปิด หาซื้อของยากมาก จากที่ซื้อของที่ตลาด ก็ต้องไปซื้อของที่ห้าง บางอย่างก็หาซื้อได้ บางอย่างก็หาซื้อไม่ได้ บวกกับทุนทำมาค้าขายเราน้อย  คิดว่าหลังจากโควิด อยากคลี่คลายหนี้สินให้หมด แล้วก็ว่าจะขายอย่างเดียว และส่งต่อร้านให้ลูก

การค้าขายตอนนี้เราก็ขายบ้าง ไม่ขายบ้าง เพราะทุนไม่พอ อยากได้ทุนประกอบอาชีพ จะได้มีทุนทำมาหากินต่อได้ อยากให้รัฐช่วยอุดหนุนเงินทุนประกอบอาชีพและเข้ามาดูแลคนที่เป็นเสาหลักของครอบครัว  เพราะเวลาเกิดปัญหาต่าง ๆ  ไม่มีคนมาช่วยอีกแรงเลย ภาครัฐควรเข้ามาสำรวจว่ามีประชาชนจำนวนเท่าไรที่เป็นคนทำมาหากินคนเดียว ที่ต้องเลี้ยงดูคนทั้งบ้าน เพราะรายได้เราไม่เพียงพอ อีกอย่างอยากให้ภาครัฐเข้ามาถามข่าวคราวคนในหมู่บ้านคนอื่น ๆ ด้วย เผื่อจะมีคนที่ลำบากมากกว่าเรา ซึ่งเขาอาจจะได้รับสิ่งดี ๆ อีกเยอะ

ช่วงโควิดเราและสามีได้รับเงินเยียวยาจากรัฐคนละ 5,000 บาทอย่างเดียว ส่วนวัคซีนได้แค่สองคน คือ แม่ที่ตาบอดกับแฟน ส่วนเราลงทะเบียนไม่ทันกับเขาสักที ทำแล้วก็เลื่อน แต่เราก็คอยลงตลอด ส่วนลูกสาวบอกจะไปลงที่โรงเรียน ตอนเรายังไม่ได้รับวัคซีน มีผลกระทบ คือ ค้าขายก็ไม่ได้ เพราะเราขายได้แค่คนเดียว พอเราติดโควิด ซี่งเราเป็นเสาหลักของที่บ้าน ก็คือหยุดกันหมดเลย ไม่มีรายได้อะไร

“การรวมกลุ่มกันทำให้เรามีพลัง ทุกครั้งเมื่อเราเจอปัญหา เรายังสมาชิกที่ค่อยช่วยเหลือกัน”

สวัสดีค่ะ ดิฉันนางสาวเรณู เดวีเลาะ ประธานตลาดลานเศรษฐกิจชุมชนหมู่บ้านนักกีฬา และเป็นกรรมการสหกรณ์บริการชุมชนหมู่บ้านนักกีฬา ดิฉันและเพื่อน ๆ ได้ขายของในบริเวณนี้มาตั้งแต่ปี 40 ต่อมาทางการเคหะฯ ได้มาตีเส้น เพื่อที่จะจัดระเบียบให้กับพวกเรา และมีการเก็บค่าเช่าเดือนละ 375 บาท ต่อมาทางการเคหะฯ ได้บอกว่าจะสร้างตลาดให้ได้ขายของซึ่งตรงข้ามกับตลาดที่ได้ขายอยู่ในปัจจุบัน โดยมาทราบที่หลังว่าการเคหะฯ ให้สัมปทานให้กับบริษัทเอกชน และให้เราเช่าในราคาที่ค่อนข้างสูง และให้เราอยู่ในโซนทางด้านหลัง ส่วนโซนข้างหน้าเป็นของกลุ่มนายทุน เราเลยไม่ไปขายของที่ตลาดที่เขาจัดไว้ให้

วันที่ 2 สิงหาคม 2547 ได้มีกลุ่มชายฉกรรจ์เป็นร้อยคนเข้ามารื้อทำลายข้าวของของพวกเรา เวลาตี 2 พวกเราก็ได้หนีเอาชีวิตรอด ต่อมาเราก็ได้ไปแจ้งความและไปร้องต่อศาล ทางเราก็ชนะคดี ทางบริษัทที่ได้ take over ไป ก็ได้มาจ่ายค่าเยียวยาให้กับพวกเรา ซึ่งได้เป็นบางส่วน บางคนเท่านั้น

ต่อมาทางการเคหะฯ ได้ฟ้องขับไล่พวกเราทั้งหมด 149 คน เราได้สู้คดีจนถึงศาลอุทธรณ์ ซึ่งการเคหะฯ ก็รอที่จะบังคับคดีกับพวกเรา ได้ให้เราขายไปก่อนจนกว่าจะหาที่รองรับให้ โดยสัญญาไว้ว่าฝั่งตรงข้ามตลาดที่เป็นลานโล่งจะจัดให้กับพวกเรา

ปี พ.ศ. 2550 กลุ่มพ่อค้าแม่ค้าได้รวมกลุ่มกัน ตั้งกลุ่มออมทรัพย์ มีทุนเดือนหุ้น มีเงินออมขณะนั้นประมาณหนึ่งแสนบาท จากนั้นเราก็ตั้งกลุ่มสหกรณ์เมื่อปี 2550 มีสมาชิกขณะนี้ 200 คน มีทุนเดือนหุ้นอยู่ประมาณ 5 ล้าน ทางกลุ่มมีการทำกิจกรรมร่วมกับชุมชนตลอดเวลา ทุกครั้งที่ชุมชนมีโครงการทางกลุ่มจะให้ความร่วมมือทุกเรื่อง และมีส่วนร่วมในการดูแลความปลอดภัยของชุมชม โดยทางตลาดได้ให้เป็นเงินกับชุมชนในการดูแลกล้องวงจรปิด ทางตลาดได้มีการจัดงานวันเด็ก ซึ่งทำเป็นประจำทุกปี และมีการคืนกำไรให้กับชุมชน

ช่วงก่อนโควิด ขายของได้ดีทุกร้าน เมื่อเกิดโควิดได้รับผลกระทบค่อนข้างมาก คนไม่ค่อยเดินตลาด แล้วก็มีพวกเราบางคนติดโควิดซึ่งประมาณ 25 คนจาก 200 คน และบางร้านที่เป็นที่นั่งกินก็ไม่ได้ขายของ ร้านที่ขายเสื้อผ้าก็ไม่ได้ขาย ส่วนคนขายอื่น ๆ ก็ขายของค่อนข้างน้อย ลดไป 50%

การช่วยเหลือสมาชิกของทางกลุ่ม

ทางกลุ่มได้ช่วยเหลือสมาชิก จากการดูว่าใครที่เดือดร้อนและจะเข้าไปดูแลเรื่องของถุงยังชีพ ซึ่งเราได้รับความเมตตาจากมูลนิธิเพื่อการพัฒนาแรงงานและอาชีพหรือ HomeNet Thailand และจากสมาพันธ์แรงงานนอกระบบแห่งประเทศไทย ที่ได้นำถุงยังชีพมาให้ จึงนำไปส่งต่อให้กับสมาชิกและคนในชุมชนที่เดือดร้อน นอกจากนี้ยังมีกลุ่มผู้ใหญ่ใจดีร่วมกับตลาด ได้นำข้าวกล่องมาแจกเป็นประจำบริเวณตลาด

ข้อดีของการรวมกลุ่มและช่วยเหลือกันในภาวะวิกฤตที่ผ่านมา

การรวมกลุ่มกันทำให้เรามีพลัง และทำให้เกิดความสามัคคี ทุกครั้งเมื่อเราเจอทุกข์ภัย สามารถเรียกสมาชิกเข้ามาช่วยเหลือกันได้ง่าย และสามารถต่อรองกับภาครัฐได้ค่อนข้างที่จะมีประสิทธิภาพ และสามารถที่จะพูดคุยกับทางชุมชน ภาครัฐ ได้ผลดี

วันที่ 26 พฤศจิกายน 2561 เวลา 9.00-12.00 น. เครือข่ายวิชาการสร้างเมืองเพื่อทุกคน ได้จัดงานสัมมนาโต๊ะกลม “จัดระเบียบหาบเร่แผงลอย: ร่วมกันคิดสู่แนวปฎิบัติ” ณ ห้องประชุมคุณนวลนาฏ อมาตยกุล ชั้น 2 คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ท่าพระจันทร์ มีผู้สนใจเข้าร่วมรับฟังกว่า 60 คน ทั้งผู้สนใจทั่วไป ผู้ค้าหาบเร่แผงลอย นักวิชาการ และสื่อมวลชน

อดิศักดิ์ กันทะเมืองลี้ ศูนย์ออกแบบและพัฒนาเมือง คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาฯ นำเสนอว่า การจัดระเบียบทางเท้า ไม่ใช่การทวงคืนทางเท้าจากหาบเร่แผงลอย แต่เป็นการแบ่งพื้นที่ถนนออกมา แบ่งทางเท้าให้กว้างขึ้น บริหารจัดการพื้นที่ตรงนั้น ในต่างประเทศมีการเวนคืนพื้นที่ถนน ส่งผลดีต่อเมือง ในประเทศไทยเป็นความขัดแย้งเชิงพื้นที่ การใช้สอยของเมือง กดทับแออัดยัดเยียดบนทางเท้า ที่ผ่านมาหาบเร่ฯ มีกฎหมายทั้งระดับบนและระดับล่างที่ไม่สอดคล้องกัน ระดับบนบอกให้กระตุ้นเศรษฐกิจฐานราก แต่ระดับท้องถิ่นกลับกีดกัน เป็นความลักลั่นและเปลี่ยนผ่านตามนโยบายการเมืองของแต่ละพรรค หาหลักในการจัดการไม่ได้ จะส่งเสริมหรือลดทอน ไม่สามารถทำได้จริงในทางปฏิบัติ เช่น การไล่รื้อหรือการจัดระเบียบโดยเอาออกไปเลยไม่สามารถแก้ปัญหาได้ในระยะยาว

มายาคติต่อหาบเร่ฯ ที่ค้นพบคือ 1. เอาเปรียบสังคม ไม่จ่ายภาษี แต่สาเหตุที่แท้จริงคือ ระบบการบริหารของรัฐไม่มีประสิทธิภาพ ไม่สามารถจัดการภาษีหรือเก็บภาษีหาบเร่ฯ ได้ 2. ไม่มีคุณค่าทางเศรษฐกิจ ทั้งที่ความจริงมีงานวิจัยขององค์กรวีโก้ที่ยืนยันว่า หาบเร่ฯ ทำให้มูลค่าทางเศรษฐกิจสูงขึ้น 3. สกปรกและเป็นสัญลักษณ์ของความล้าหลัง ประเทศไทยไม่พัฒนาเพราะมีหาบเร่ฯ แต่อันที่จริงเป็นปัญหาเชิงโครงสร้าง ไม่มีการจัดการระบบสาธารณูปโภค อาทิ ท่อระบายน้ำเสีย การจัดการน้ำที่ไม่มีประสิทธิภาพ รัฐไม่ได้จัดหาให้ซึ่งรัฐควรลงมาดำเนินการตรงนี้

อดิศักดิ์ แสดงความคิดเห็นต่อว่า หาบเร่ฯ สร้างให้เกิดพื้นที่เมือง และเป็นวัฒนธรรม สร้างความหลากหลายให้แก่เมือง การไล่รื้อเป็นการแก้ปัญหาเฉพาะหน้า คนต้องการเดินไปในที่ ๆ มีกิจกรรม หาบเร่ฯ สร้างความปลอดภัยและมีชีวิตชีวาให้เมือง

นอกจากนี้ยังมีข้อเสนอแนะในการแก้ปัญหาดังนี้ 1. นวัตกรรมหาบเร่แผงลอย เช่นแผงลอยอัจฉริยะอย่างการทำกระจกกั้นกันน้ำมันกระเด็น เพราะรถเข็นไม่เคยได้รับการออกแบบหรือปรับปรุงเลย รัฐจึงใช้เป็นสัญลักษณ์ว่าล้าหลัง 2. การบริหารจัดการพื้นที่เพื่อเข้าสู่ระบบในรูปแบบธุรกิจ 3. การบริหารจัดการพื้นที่นำร่องที่มีศักยภาพ ต้องมีความแตกต่างหลากหลายของการใช้พื้นที่ อาทิ ซอยอารีย์ที่มีการสัญจรพลุกพล่าน ถนนข้าวสารซึ่งเป็นพื้นที่เฉพาะ และปากซอยอ่อนนุช 70 ที่ไม่ได้อยู่บนทางเท้า

ณัฏฐ์ดนัย กุลธัชยศนันต์ ผู้ค้าแผงลอยสีลม ร่วมอภิปรายว่า ผู้ว่าฯ กรุงเทพฯ ขาดวิสัยทัศน์ เพราะเป็นสิ่งสำคัญมากในการบริหารจัดการกรุงเทพฯ หาบเร่ฯ มีมาอย่างยาวนาน มีผู้ว่าฯ มากี่คนยังไม่มีการจัดระเบียบ กฎหมายที่ กทม. บังคับใช้มีมานานแล้ว แต่พอเปลี่ยนรัฐบาลนโยบายก็เปลี่ยน ผู้ค้าหาบเร่ฯ ต้องปรับตัวตามนโยบายนั้น ผู้ค้าฯ ไม่คิดว่าตัวเองมีอาชีพที่มั่นคง ไม่มั่นใจว่าจะได้กลับมาไหม แต่ผู้ค้าฯ ก็มีการปรับตัว มีความพยายามให้ผู้ค้าฯ ที่ยังขายได้อยู่มีการจัดระเบียบตัวเอง และผู้ค้าฯ ในจุดต่าง ๆ ก็มีการรวมกลุ่ม มีสมาชิกกว่า 30 เขตทั่วกทม. และพร้อมจัดระเบียบตัวเองตามกฎระเบียบของกทม. ขอโอกาสและอยากเป็นส่วนหนึ่งของสังคม เพื่อสร้างกทม.ไปพร้อมกัน

ปวีณา สาดเเละ ผู้ค้าแผงลอยอ่อนนุช 70 นำเสนอว่า จุดที่ขายไม่ได้อยู่บนทางเท้าหรือผิวจราจร และยังได้ใบรับรองจากกรมอนามัยในเรื่องความสะอาด รวมทั้งได้รับรางวัลผู้จำหน่ายอาหารริมทางดีเด่น แต่ทำไมกลับถูกยกเลิก ผู้ค้าฯ ได้ไปขายที่ตลาดประชารัฐตามที่สำนักงานเขตจัดให้ แต่ไม่มีคนมาเดินซื้อของ ทำให้ไม่สามารถจ่ายค่าเช่าได้ ระบบสาธารณูปโภคก็ไม่พร้อม จากนั้นได้รวมตัวกันตั้งเป็นชมรมเพื่อให้มีกฎระเบียบ และได้ต่อสู้ทุกวิถีทาง ทั้งการยื่นหนังสือกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และการทำประชาพิจารณ์ของคนในพื้นที่ มีแผนการพัฒนาตลาด จัดระเบียบตัวเอง มีการอบรม เพื่ออยู่ร่วมกับชุมชนและผู้บริโภค

ดร.ประภาส ปิ่นตบแต่ง สถาบันวิจัยสังคม จุฬาฯ อภิปรายว่า เมืองมีความเปลี่ยนแปลงและสลับซับซ้อนมาก เชื่อมโยงกับทุนนิยมและโลกาภิวัตน์ และมีผู้คนช่วยกันสร้าง แต่ผังเมืองจัดทำโดยไม่ฟังเสียงประชาชน หาบเร่ฯ เป็นปัญหาร่วมสมัย เป็นชะตากรรมร่วมกันของผู้คน ไม่สามารถแก้ปัญหาได้ด้วยการผ่อนผันหรืออนุเคราะห์ แต่ต้องเรียกร้องสิทธิในการจัดการเมือง ซึ่งคือพื้นที่ชีวิตของผู้ค้าฯ เชื่อมโยงผู้คนที่ได้รับผลกระทบเข้ามาด้วยกัน เราต้องสร้างประชาธิปไตยแบบปรึกษาหารือ สร้างสังคมอารยะ มีการเจรจาต่อรองแบบเสมอหน้า ไม่แบมือขอ สร้างกลไกในการแก้ไขปัญหาและหาทางออกร่วมกัน

พูลทรัพย์ สวนเมือง ตุลาพันธุ์   มูลนิธิเพื่อการพัฒนาแรงงานและอาชีพ แสดงความคิดเห็นว่า หน่วยงานที่เกี่ยวข้องใช้วิธีการจัดการที่ไม่มีนวัตกรรม ไม่มีอารยะ การไล่รื้อเกิดกระบวนการเรียนรู้อะไรบ้าง ทำไมคนชั้นกลางนิ่งเฉยยอมให้คนกลุ่มหนึ่งมาจัดการชีวิตตัวเอง รัฐใช้ความรุนแรงเชิงโครงสร้าง ไม่ใช่การเจรจาต่อรอง รัฐต้องยอมรับความคิดที่หลากหลาย

วันนี้ (26 ส.ค. 62) เวลา 13.00-16.00 น. ที่ห้องประชุม ชั้น 4 อาคารประชาธิปก-รำไพพรรณี จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย สถาบันวิจัยสังคม จุฬาฯ จัดเวทีวิชาการเรื่อง “นโยบายเร่งด่วนของรัฐบาลกับปัญหาเร่งด่วนของประชาชน กรณีหาบเร่แผงลอย” มีผู้สนใจเข้าร่วมรับฟังประมาณ 150 คน ทั้งนักวิชาการ สื่อมวลชน ผู้สนใจทั่วไป และเครือข่ายแผงลอยไทยเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน

รศ. ดร. นฤมล นิราทร คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ อภิปรายว่า นโยบายเร่งด่วน 12 ข้อของรัฐบาลเป็นนโยบายที่ดี แต่จะนำไปสู่การปฏิบัติอย่างไร และพบว่ามีความย้อนแย้งในทางปฏิบัติ โดยเฉพาะอย่างยิ่งข้อ 1-3 ที่ประชาชนให้ความสำคัญมาก คือ 1. การแก้ไขปัญหาในการดํารงชีวิตของประชาชน โดยลดข้อจํากัดในการประกอบอาชีพของคนไทย 2. การปรับปรุงระบบสวัสดิการและพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชน 3. มาตรการเศรษฐกิจเพื่อรองรับความผันผวนของเศรษฐกิจโลก ซึ่งเป็นเรื่องที่เชื่อมร้อยกันทั้งหมด แต่นโยบายไล่รื้อหาบเร่แผงลอยทำให้ไม่สามารถประกอบอาชีพได้ เมื่อไม่มีงานก็ไม่มีรายได้ ต้องไปพึ่งพิงสวัสดิการ แต่พบว่าผู้ค้าหาบเร่แผงลอยไม่สามารถเข้าสู่โครงการประชารัฐได้ เพราะไม่มีรายได้มากพอตามหลักเกณฑ์ของโครงการ

นอกจากนี้ผู้ค้าหาบเร่แผงลอยมีความเชื่อมโยงกับผู้ประกอบการขนาดย่อม เมื่อถูกไล่รื้อทำให้ไม่มีที่ขาย โรงงานลูกชิ้นก็ขาดลูกค้าและรายได้จากลูกค้าอย่างหาบเร่แผงลอย เพราะหาบเร่แผงลอยเป็นธุรกิจขนาดจิ๋ว ซึ่งรัฐบาลอาจไม่ได้มองในจุดนี้หรือมองระยะสั้นเกินไป รวมทั้งการยกหาบเร่แผงลอยออกไปจาก กทม. ยังทำให้ค่าใช้จ่ายต่อคนสูงขึ้น เพราะต้องซื้ออาหารในราคาที่สูงกว่าหาบเร่แผงลอยริมทางเท้า และยังเชื่อมโยงกับปัญหาภัยแล้ง เพราะผู้ค้าฯ จำนวนหนึ่งมาจากภาคการเกษตร เช่นช่วงว่างจากการทำนาก็เข้ามาขายของทำให้มีรายได้ในส่วนนี้ รัฐจึงสามารถส่งเสริมให้เป็นมาตรการป้องกันภัยแล้งได้ คือการสร้างภูมิคุ้มกันว่าพวกเขาจะจัดการกับรายได้อย่างไร และปรับตัวได้ภายใต้วิกฤติของสภาวะอากาศที่แปรปรวน

ดังนั้นรัฐบาลต้องปรับเปลี่ยนวิธีคิด เชื่อมโยงระยะยาว ควรให้โอกาสพวกเขาได้ประกอบอาชีพและเติบโตตามศักยภาพที่มี และเตรียมความพร้อมในการเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุ โดยต้องดูแลตั้งแต่เขายังไม่สูงอายุ ส่งเสริมให้มีอาชีพและสุขภาพแข็งแรง เพราะทุกอย่างเชื่อมโยงกันหมด ถ้าตัดจุดหนึ่งจะล้มทั้งขบวน

ชุมศิลป์ โสตถ์ปรีดาวงศ์ ตัวแทนผู้ค้าตลาดสำเพ็ง ร่วมอภิปรายว่า ผู้ค้าหาบเร่แผงลอยไม่ใช่ส่วนเกินของสังคม นโยบายจัดระเบียบเป็นการไล่รื้อทำให้เศรษฐกิจย่ำแย่ และเอื้อประโยชน์กับนายทุนมากกว่า ก่อนดำเนินนโยบายอะไรต้องปรึกษาหารือกันก่อนจึงจะเป็นการพัฒนาที่ยั่งยืน ไม่ใช่การสั่งการจากข้างบนอย่างเดียว ผู้ค้าตลาดสำเพ็งได้รวมตัวกันจัดประชุมหลายครั้ง เพื่อแก้ไขปัญหาต่าง ๆ และสร้างภาพลักษณ์ของพ่อค้าแม่ค้าให้เป็นที่ยอมรับของสังคม  หาบเร่แผงลอยเป็นทั้งอาชีพและเสน่ห์ของเมือง เพราะมีสีสันและจิตวิญญาณของความเป็นชุมชน นอกจากนี้รายได้จากค่าบำรุงท้องที่ต่าง ๆ สามารถนำมาใช้ในการบริหารจัดการการจัดระเบียบได้

เชาว์ มีขวด ทนายอาสาและอดีตโฆษกพรรคประชาธิปัตย์ แสดงความคิดเห็นว่า รัฐบาลต้องคืนหาบเร่แผงลอยให้คนจน และปฏิรูปทางเท้าด้วย 4 จัด คือ จัดแผน, ผัง, งบฯ, และผู้ที่รับผิดชอบ ถือโอกาสนี้มาจัดใหม่ให้เป็นระเบียบ ใช้กฎหมายที่เป็นรูปธรรมชัดเจนมากขึ้น มีงานวิจัยหลายชิ้นที่ระบุว่า หาบเร่แผงลอยมีความจำเป็นและอยู่คู่กับคนในสังคม ไม่อาจแยกได้ เป็นเอกลักษณ์ของชุมชนและท้องถิ่น รัฐบาลสามารถทำให้เมืองสวยงามควบคู่กับความมีชีวิตชีวาได้ ด้วยการคืนอาชีพให้คนจน ปฏิรูปทางเท้า อยู่ร่วมกันได้อย่างสันติสุข ถ้อยทีถ้อยอาศัย เป็นการคืนความสุขให้สังคมอย่างแท้จริง

ธันวา ไกรฤกษ์ พรรคพลังประชารัฐ แสดงความคิดเห็นว่า สิ่งที่เกิดขึ้นกับหาบเร่แผงลอยใน กทม. ไม่ใช่การจัดระเบียบ ต้องมีการทบทวนว่าพื้นที่ที่ถูกยึดคืนนั้น หาบเร่แผงลอยเกะกะอย่างไร กีดขวางอย่างไร เพราะทางเท้ากว้าง 5-6 เมตร แต่โต๊ะของหาบเร่แผงลอยมีขนาดที่ไม่กว้างมาก แต่ยังมีการขอคืนพื้นที่มากขึ้นเรื่อย ๆ ในขณะเดียวกัน ในบางพื้นที่กลับมีกองขยะของ กทม. วางกีดขวางทางเท้าทุกวัน ทำให้นักท่องเที่ยวต้องเดินแทรกเข้าไปในกองขยะเพื่อหาทางเดิน นอกจากนี้จุดที่เคยมีหาบเร่แผงลอยกลับมีการค้าประเวณีมาแทนที่ และมีชาวต่างชาติ อาทิ ชาวเวียดนามมาขายของ รัฐบาลต้องตั้งคณะกรรมการร่วมกันกับผู้ค้าหาบเร่แผงลอย และนักวิชาการ เพื่อร่วมกันพิจารณาว่า พื้นที่ไหนขายได้หรือขายไม่ได้ ถึงเวลาแล้วที่ปัญหาของหาบเร่แผงลอยควรได้รับการขับเคลื่อนในการแก้ไขปัญหาอย่างเร่งด่วน