เมื่อวันที่ 10 มิถุนายน 2568 ได้ทำการจัดงานเสวนาสาธารณะหัวข้อ “Hawker Center สิงคโปร์: บทเรียนเพื่อการพัฒนาหาบเร่แผงลอยในประเทศไทย” ที่โรงแรมเอเชีย กรุงเทพฯ 

งานนี้ได้มีการเชิญผู้เชี่ยวชาญจากสิงคโปร์ 2 ท่าน — Dr. Lai Chee Kien และ Mr. KF Seetoh ผู้ก่อตั้ง Makansutra ที่ผลักดันจน “Hawker Culture” ได้รับการรับรองเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของ UNESCO ซึ่งตรงกับเป้าหมายของกิจกรรมนี้ ที่มีวัตถุประสงค์ในการนำเสนอมุมมองต่อกรุงเทพมหานคร ว่านโยบายหนังเมืองและวิสัยทัศน์ของสิงคโปร์ที่ได้รับการผลักดันจากทางกรุงเทพมหานครไม่ได้มีแต่ด้านดี แต่ยังมีข้อจำกัดและผลกระทบที่ตามมา ที่แม้แต่ผู้เชี่ยวชาญจากสิงคโปร์ยังถึงกับออกปากว่า 

“อย่าลอกเลียนแบบสิงคโปร์ ขอให้นำส่วนของสิงค์โปร์มาใช้พัฒนาประเทศไทย มันเป็นหาบเร่ของไทยมีความสวยงามและเป็นเอกลักษ์มากอยู่แล้ว”

ประโยคนี้สะท้อนถึงทัศนคติว่าไทยไม่จำเป็นต้องปฏิบัติตามแบบแผนของชาติใด แต่ควรสร้างรูปแบบของตนเองที่สอดคล้องกับเอกลักษณ์และความงดงามของวัฒนธรรมท้องถิ่น

เกิดแนวคำถามที่ว่า โมเดล Hawker Center ของสิงคโปร์จะถูกนำมาปรับใช้กับกรุงเทพฯ ได้จริง ๆ หรือไม่ จะเหมาะสมไหมกับการดำเนินการเพื่อยกระดับหาบเร่แผงลอยให้เป็นทั้งโครงสร้างถาวร วัฒนธรรมอาหาร และอาชีพที่มั่นคงสำหรับผู้มีรายได้น้อย

แม้กรุงเทพฯ จะเต็มไปด้วยสีสันของสตรีทฟู้ดและหาบเร่แผงลอยที่คนทั้งโลกชื่นชม แต่ชีวิตของผู้ค้ายังคงเปราะบางและถูกกระทบหนักจากนโยบายจัดระเบียบเมืองให้กลายเป็นย่านผู้ดี โครงการ “Health Promotion for Street Vendors in Bangkok” ที่ได้รับทุนจาก สสส. สหพันธ์ผู้ค้าหาบเร่แผงลอย กรุงเทพฯ จึงได้ดำเนินการร่วมกับ สถาบันวิจัยสังคม จุฬาฯ มูลนิธิเพื่อการพัฒนาแรงงานและอาชีพ (HomeNetThailand) และสำนักอนามัยกรุงเทพมหานคร จัดกิจกรรมบริการตรวจสุขภาพ ให้แก่ผู้ค้าตลาดสะพานพุทธเก่า สีลมไนท์มาร์เก็ต ผู้ค้าราษฎร์บูรณะ ผู้ค้าสายไหม ผู้ค้าศรีย่าน ตลาดโบ้เบ้ ผู้ค้าเทเวศร์

เสียงจากผู้ค้าที่เข้าร่วมกิจกรรมครั้งนี้

“เริ่มตระหนักหันมาสนใจดูแลสุขภาพตัวเองให้มากขึ้นเพราะถ้าร่างกายไม่แข็งแรงก็ไม่สามารถทำงานได้”

“อยากให้มีการจัดตรวจสุขภาพอีก เพราะไม่สามารถไปตรวจตามเวลาที่เขากำหนดได้“

“อยากจัดอีกเชิญคุณมาคุย ถาม-ตอบ เรื่องดูแลสุขภาพ แม้ว่าข้อมูลสุขภาพจะหาได้ง่ายในโซเซียลมีเดีย แต่ก็ไม่มั่นใจว่าจะเชื่อถือได้หารือไม่“

“นอกจากการให้ความรู้แก่ตัวผู้ค้าเองแล้ว ผู้ค้าที่ขายอาหารได้ตระหนักว่าเราก็สามารถมีส่วนช่วยให้ผู้บริโภคได้มีสุขภาพที่ดีได้ด้วย“

ภาพบรรยกาศภายในงาน

มูลนิธิฯ สมาพันธ์แรงงานนอกระบบ และเครือข่ายแรงงานหญิงในเศรษฐกิจนอกระบบสากล (WIEGO) จึงได้ทำการวิจัยเชิงสำรวจผลกระทบวิกฤตค่าครองชีพต่อการดำเนินชีวิตของแรงงานนอกระบบ ระหว่างมิถุนายน – ตุลาคม 2566 โดยมีแรงงานนอกระบบ 4 กลุ่มอาชีพที่เข้าร่วมการศึกษา คือ ลูกจ้างทำงานบ้าน ผู้ทำการผลิตที่บ้าน ผู้ขับขี่รถจักรยานยนต์รับจ้าง และหาบเร่แผงลอย และจัดเสวนาเพื่อนำเสนอผลการศึกษาและข้อเสนอแนะเชิงนโยบายต่อสาธารณะโดยตัวแทนกลุ่มแรงงานนอกระบบทั้ง 4 อาชีพ ดังนี้

นายจิรวัฒน์ ลาเลิศ
ตัวแทนผู้ขับขี่รถจักรยานยนต์รับจ้าง 

ค่าครองชีพที่สูงขึ้น ส่งผลให้อาชีพผู้ขับขี่รถจักรยานยนต์รับจ้างต้องทำงานหนักขึ้น มีชั่วโมงการทำงานที่ยาวนานซึ่งส่งผลกระทบต่อครอบครัวและสุขภาพที่แย่ลง

ไม่ว่าใครก็เจอผลกระทบจากค่าครองชีพ สำหรับสายอาชีพตน หลัก ๆ คือ ค่าน้ำมันและค่าน้ำมันเครื่อง โดยค่าน้ำมันก่อนปีใหม่อยู่ที่ลิตรละ 32-33 บาท แต่ตอนนี้ลิตรละ 36 บาท ซึ่งอาชีพของตนต้องเติมน้ำมันอย่างน้อยวันละ 2 รอบ ถ้าคิดเป็นต้นทุน ก็ถือว่าสูง เมื่อก่อน 100 บาทอาจวิ่งได้ทั้งวัน แต่ปัจจุบันอยู่ที่สองร้อยกว่าบาท ส่วนน้ำมันเครื่องก็ขึ้นราคา อย่างรถของตนต้องเปลี่ยนน้ำมันเครื่องทุก ๆ 2,000 กิโลเมตร และอาชีพวินต้องเปลี่ยนทุกอาทิตย์ เดิมมีค่าใช้จ่ายอยู่ที่ 120-130 บาท แต่ช่วงที่ขึ้นเยอะ ๆ จะมีค่าใช้จ่ายอยู่ที่ 180-200 บาท ซึ่งราคาขึ้นอยู่แต่ละร้านด้วย หลัก ๆ ตอนนี้ค่าใช้จ่ายน้ำมันเครื่องราคา 200-240 บาท 

เมื่อก่อนคนขับวินจะอยู่ที่ตั้งวินถึงเที่ยงคืนตีหนึ่งไม่กี่คัน แต่ตอนนี้อยู่กันเยอะขึ้น วินที่สูงอายุบางคนออกเช้าแล้ว ก็ยังไม่เข้าบ้าน เพราะเงินหายากขึ้น อย่างตนเมื่อก่อนออกเจ็ดโมงเช้า เที่ยงเข้าบ้าน ปัจจุบันลากยากถึงตีหนึ่งตีสอง ตนมองว่าค่าครองชีพไม่เพียงส่งผลกระทบกับอาชีพวินเท่านั้น แต่ผู้โดยสารเองก็ต้องประหยัดเช่นกัน ปกติต้นเดือนผู้โดยสารต้องเยอะ แต่ตอนนี้ผู้โดยสารหายไปเยอะเหมือนกัน หรือบางทีผู้โดยสารบอกให้ไปส่งสถานที่ที่ไกลและมีการต่อราคา ซึ่งเราคำนวณแล้วไม่คุ้มแต่เราก็ต้องไป ไม่เน้นคุ้ม ขอให้ได้ทำงาน มีเงินเข้ากระเป๋าดีกว่า

นอกจากนี้ การอยู่ที่ตั้งวินที่นานขึ้นยังกระทบไปถึงปัญหาครอบครัวอีกด้วย กล่าวคือ เพื่อนที่วินทะเลาะกับภรรยา เพราะเขาทำงานไม่หยุด จนภรรยาคิดว่าแอบไปมีคนอื่น แต่จริง ๆ เขาขับแต่วิน ซึ่งบางทีเขาก็ต้องยอมแลกระหว่างรายได้ที่ลดลงกับการมีเวลาอยู่กับครอบครัว ซึ่งเพื่อนของตนเลือกที่จะกลับบ้านเร็วขึ้นและหยุดวิ่งวินบ้างเป็นบางวันเพื่อให้มีเวลาอยู่กับครอบครัว ถึงแม้รายได้จะต้องลดลง ส่วนตนไม่มีปัญหาเพราะยังไม่มีครอบครัว แต่จะมีปัญหาเรื่องสุขภาพ เพราะนอนดึก ฝุ่นเยอะ พักผ่อนไม่เพียงพอ 

ทั้งนี้ ตนและเพื่อน ๆ ในวิน ปรับตัวด้วยการรับงานเพิ่ม อย่างเช่น กลุ่มพวกตน ก็จะรับจ้างเปลี่ยนกระจก หรือสร้างความสนิทสนมกับผู้อาศัยที่อาศัยอยู่ในละแวกที่ตั้งวิน เผื่อจะมีลูกค้าจ้างไปซื้อข้าวร้านที่ไม่เข้าร่วมแอปพลิเคชัน และเหตุที่ไม่รับงานผ่านแอปพลิเคชันและปัญหาด้านเทคโนโลยี ตนมองว่าคนในวินรุ่นใหม่ไม่มีปัญหากับเทคโนโลยี แต่วินที่สูงอายุสายตาไม่ดี บางทีไม่รู้ว่าลูกค้าโอนเงินจริงหรือไม่ เพราะเขาใช้โทรศัพท์แค่โทรเข้าโทรออกอย่างเดียว และส่วนเหตุที่ไม่เปลี่ยนไปใช้มอเตอร์ไซต์ไฟฟ้า (EV) จริง ๆ ตนสนใจอยากเปลี่ยน เพราะประหยัดกว่าน้ำมัน แต่เรื่องสถานีชาร์จแบตยังไม่ครอบคลุมและมอเตอร์ไซต์ไฟฟ้ายังไม่เอื้อต่ออาชีพพวกตน เพราะทำเวลาไม่ได้ อีกทั้งการเข้าถึงรถมอเตอร์ไซต์ไฟฟ้าก็ราคาสูง 

จิรวัฒน์ กล่าวว่า แม้มีการเพิ่มค่าแรงขึ้นต่ำ แต่แรงงานนอกระบบไม่ได้ค่าแรงเพิ่มตามไปด้วย เห็นด้วยถ้าค่าแรงขึ้น แต่ส่วนใหญ่พอค่าแรงขึ้น ของทุกอย่างก็จะขึ้นตาม อย่างเพื่อนตนถึงแม้เงินเดือนเยอะ แต่ก็ไม่พอค่าใช้จ่าย เพราะค่าใช้จ่ายก็เยอะเหมือนกัน ตนมองว่า การที่รัฐช่วยเหลือรายใหญ่เพื่อให้รายใหญ่มาช่วยรายเล็ก ซึ่งความเป็นจริงเข้าไม่ถึงรายเล็ก แต่รัฐควรช่วยตรงลงมาที่รายเล็กเลย อีกทั้งตนมองว่า เงิน 10,000 บาท ไม่ได้ช่วยประชาชนได้จริง ๆ รัฐควรมีโครงการกระตุ้นเศรษฐกิจเพื่อช่วยเหลือประชาชนตัวเล็กก่อน อย่างเช่น หาบเร่แผงลอยมีความสัมพันธ์กับวินมอเตอร์ไซต์อย่างมาก เพราะอาชีพตนต้องไปรับไปส่งพ่อค้าแม่ค้าที่ต้องไปซื้อของที่ตลาด แต่ขณะเดียวกันเมื่อรัฐไม่อนุญาตให้หาบเร่แผงลอยขายของ ทำให้ลูกค้าของอาชีพตนก็หายไปด้วย เพราะถ้ามีของขายเขาจะลงจากบีทีเอส ซื้อของและขึ้นวินเลย บางคนพอเห็นว่าไม่มีร้านให้ซื้อของ เขาก็ไม่ขึ้นวิน เพราะเขาไปเดินหาที่อื่นหรือซื้อของในห้างแทน บางทีแม่ค้าก็จ้างเราไปซื้อของให้ แต่ทุกวันนี้ไม่ได้ซื้อ รายได้ก็หายไป ซึ่งลูกค้าจริง ๆ ของเราส่วนใหญ่ คือ แรงงานนอกระบบด้วยกัน

 รุ่งฤดี มโนศรี ตัวแทนรับงานไปทำที่บ้าน 

ค่าครองชีพมันสูงอยู่แล้ว พอน้ำมันขึ้น ของก็ขึ้น แต่แรงงานนอกระบบอย่างเรามันไม่ได้ราคาขึ้น คือเย็บผ้าก็ยังราคาเท่าเดิม บางทีเขากดราคาเราด้วย

ก่อนโควิด-19 ตนมีอาชีพเย็บผ้า แต่พอโควิด-19 งานเย็บผ้าแทบไม่มี เลยต้องปรับตัวใหม่ เพื่อให้ตนและครอบครัวอยู่รอด เช่น ปลูกผักสวนครัวที่ต้องกินต้องใช้ เช่น ข่า ตะไคร ใบมะกูด โหระพา หรือเวลามีอบรมฝึกอาชีพที่น่าสนใจ ตนก็จะเข้าร่วมและสมาชิกในกลุ่มหลายคนก็หันไปขายของ ทำอาชีพเสริมกัน นอกจากนี้ยังต้องประหยัดค่าใช้จ่าย เช่น ในช่วงที่น้ำมันพืชขึ้นราคาไป 60-70 บาท ตนก็บอกลูกบอกสามีว่าไม่ต้องทำอาหารที่ทอด ให้เปลี่ยนมาทำอาหารประเภทต้ม นึ่ง แทน หรือช่วงไข่ขาดตลาด ไข่ราคาสูง ก็ต้องหันไปกินอาหารอย่างอื่นมาทดแทนที่ราคาถูกลงมาหน่อย เพื่อที่จะประหยัดค่าใช้จ่าย รวมถึงบอกคนในครอบครัวว่าถ้าอะไรที่ช่วยกันประหยัดได้ก็ขอให้ช่วย ค่าไฟแพงไม่ใช้ก็ปิด ค่าไฟเพิ่มขึ้นก็กระทบกับอาชีพของตนด้วย เพราะเป็นการเพิ่มต้นทุนการผลิตของอาชีพตน แต่ค่าแรงไม่ได้เพิ่ม เพราะผู้ว่าจ้างเขารับงานมาตัวละ 20 บาท พอมาถึงตนราคาก็ลดลงไปอีก โดยผู้ว่าจ้างก็อ้างว่า ค่าน้ำมันแพง ซึ่งที่ตกลงกันไว้ไม่ใช่แบบนี้ แต่ตนก็ต้องยอมรับ ถ้าตนไม่ทำ ตนก็ไม่มีเงิน ดีกว่าไม่มีงานทำ ราคาก็ไม่ได้ อุปกรณ์การเย็บก็ปรับขึ้น เพิ่มทุนในการทำงาน รายได้เท่าเดิม บางทีอาจจะลดลงด้วย

ค่าครองชีพที่สูงขึ้น ตนต้องหาอาชีพเสริมมาทำ จากแต่ก่อนตนคิดว่าจะเย็บผ้าอย่างเดียว แต่ตอนนี้ไม่ได้แล้ว ต้องหาอาชีพอื่นที่ตนสามารถทำได้ เช่น ปลูกผัก สานตะกร้า และก็รับเป็นวิทยากรสานตะกร้า อย่างสมาชิกอายุ 70 ปี เย็บผ้าไม่ไหวแล้ว ก็ต้องเปลี่ยนอาชีพไปขายของ อย่างเขาขายหมูฝอย ตนก็ทำน้ำพริก และต้นอ่อนทานตะวันให้ไปขายหน้าร้านเขา แล้วก็ชวนเขาเป็นสมาชิกกลุ่ม เวลาปันผลเขาก็จะได้ด้วย รายได้ของสมาชิกกลุ่มก็เพิ่มขึ้น ดังนั้น ตนมองว่า รัฐควรมมีนโยบายจัดซื้อจัดจ้างผู้รับงานไปทำที่บ้านอย่างน้อย 30 % หรืออย่างตนผลิตสินค้าก็อยากให้รัฐบาลเข้ามาช่วยให้มีตลาดรองรับ

รัสมี แดนดงเมือง ตัวแทนอาชีพผู้ค้าหาบเร่แผงลอย

จะมีเงินทุนไปจ่ายเจ้าหนี้ไหม จะมีเงินให้ลูกไปโรงเรียนหรือเปล่า เมื่อต้นทุนวัตถุดิบเพิ่มขึ้น คนซื้อน้อยลง ยอดขายลดลง แต่ค่าใช้จ่ายเพิ่มขึ้น

ตนเป็นผู้ค้าหาบเร่แผงลอยขายปลาหมึกย่าง ลูกชิ้นย่าง บริเวณริมทางเท้าบางขุนเทียนพระราม 2 ซอย 69 ได้รับผลกระทบจากค่าครองชีพคือ ราคาวัตถุดิบขึ้นราคา คนซื้อน้อยลง จากซื้อ 10 ไม้ ก็ลดเหลือ 5 ไม้ ทำให้ยอดขายลดลง แต่ค่าใช้จ่ายเพิ่มขึ้น อย่างตนต้องใช้น้ำตาลทำน้ำจิ้ม เมื่อก่อนราคา 10 กว่าบาท ตอนนี้ขึ้นมา 30 กว่าบาท หรือถ่านจากราคา 20 ขึ้นเป็น 26 บาท ทำให้ตนต้องกู้หนี้ยืมสิน เพื่อให้เพียงพอต่อค่าใช้จ่ายด้านอาชีพและครอบครัว บางทีขายแล้วก็ไม่พอใช้หนี้ เพราะตนไม่ได้กู้แค่เจ้าเดียว ทำให้ต้องแบ่งจ่ายหลายเจ้า ตัวอย่างเช่น กู้มา 10,000 บาท ต้องใช้คืน 400 ต่อวัน เป็นเวลา 30 วัน เหมือนหาเงินมาแล้ว ก็ต้องใช้หนี้ จึงพยายามจะไม่หยุดขายของ เดือนนึงถ้าหยุดจะหยุดเพียงสองวัน ถ้าจะหยุดทุกอาทิตย์เลยคงไม่ไหว นอกจากนี้เวลาลูกเลิกเรียน ตนก็ถามลูกว่า หนูอยากไปเล่นไหม น้องก็บอกว่าอยากเล่น แต่ก็อาศัยให้ลูกเล่นกับเพื่อน ๆ ในตลาดแทน 

ด้านการปรับตัว ตนจำเป็นต้องลดคุณภาพวัตถุดิบลง เพื่อให้พอแบกรับต้นทุนได้ จากที่เคยซื้อปลาหมึกเกรดสูงราคาแพง ก็ต้องยอมลดลงมาซื้อปลาหมึกที่ราคาจับต้องได้ หรือคุณภาพใกล้เคียงกับที่ตนเคยซื้อ นอกจากนี้ตนต้องออกจากบ้านมาขายของเร็วขึ้น จากเมื่อก่อนออกสี่โมงเย็น ปัจจุบันบ่ายสองโมงครึ่งก็ออกมาตั้งร้านแล้ว และอยู่ดึกขึ้นจากสองทุ่มก็สามทุ่มครึ่ง ตนนอนเที่ยงคืนตื่นตี 5 ซึ่งไม่เคยนอนถึง 8 ชั่วโมงเลย เพราะต้องเตรียมของให้ลูกไปโรงเรียนด้วย ดังนั้น ตนอยากให้รัฐเข้ามาช่วยจัดหาพื้นที่ทำการค้าที่ราคาไม่แพงมาก และสามารถทำการค้าได้จริง ไม่ใช้จัดหาพื้นที่ที่ให้พวกตนไปอยู่แล้วไม่สามารถทำการค้าได้ หรืออาจจะอะลุ่มอล่วยให้อาชีพของพวกตนสามารถทำการค้าได้ตามเดิม เพราะลูกค้าที่ซื้อของหาบเร่แผงลอยส่วนใหญ่ก็คือคนในชุมชน นอกจากนี้อยากให้รัฐเข้ามาดูแล ควบคุมราคาสินค้า ค่าเชื้อเพลิงที่อาชีพผู้ค้าหาบเร่แผงลอยต้องใช้ในการประกอบอาชีพ และอยากให้เร่งแก้ไขปัญหาหนี้สิน หรือให้แรงงานนอกระบบสามารถเข้าถึงแหล่งเงินทุนปลอดดอกเบี้ยหรือดอกเบี้ยต่ำ

อรุณี สะแกนอก ตัวแทนอาชีพลูกจ้างทำงานบ้าน

ในภาวะเศรษฐกิจแบบนี้ ต้องคิดแล้วว่าเราเงินเดือนเท่านี้ เราต้องเสียค่าใช้จ่าย ค่าน้ำ ค่าไฟ ค่าเล่าเรียนลูกเท่าไร

ตนได้รับผลกระทบต่อเนื่องมาตั้งแต่สถานการณ์โควิด-19 เพราะนายจ้างเองก็รายได้ลดลง ทำให้นายจ้างจำเป็นต้องลดค่าใช้จ่ายด้านอาหารลง จากเคยให้ 1,000 บาท ก็ลดลงมาเหลือ 800 บาท จากที่ตนเคยได้เงินพิเศษก็ไม่ได้ นอกจากนี้ ค่าใช้จ่ายของลูกหนักมาก ค่าเช่าบ้าน ค่าอยู่ค่ากิน ค่าหนังสือค่าทุกอย่างจากเมื่อก่อน จ่ายอยู่ที่ 9,000 บาท เป็น 15,000 บาท เพราะค่าห้อง ค่าน้ำ ค่าไฟขึ้นราคา แม้กระทั่งอุปกรณ์การเรียนก็ขึ้นราคาหมด เพราะมันเป็นสิ่งสำคัญที่ตนต้องให้การศึกษาลูก  

เน้นประหยัดค่าใช้จ่าย ไม่ออกไปเที่ยวสร้างสรรค์กับเพื่อนฝูง จากเคยออกไปสังสรรค์ก็ไม่ไป จากเคยซื้อหวยก็งดหมด งดทุกอย่าง ลดทุกอย่างที่ตนจะลดได้ บางครั้งตนอยากกินอาหารดี ๆ ร้อยนึง พอตนเจอภาวะแบบนี้ไม่กินแล้วดีๆ เอาแค่ 50 บาท พออยู่ได้ก็พอแล้ว เพื่อเก็บเงินตรงนั้นให้ลูก สำหรับสิ่งที่อยากจะเสนอรัฐบาล คือ ตนอยากให้ลูกจ้างทำงานบ้านที่เป็นแรงงานนอกระบบได้เข้าประกันสังคมมาตรา 33  และมีสวัสดิการคุ้มครอง นอกจากนี้รัฐควรเข้ามาควบคุมราคาสินค้า ให้สินค้าถูกลงมากว่านี้

กว่าจะมาเป็น ROUTE 69 Mini Hawker Center ผู้ค้าร่วมต่อสู้ด้วยกันมายาวนานกว่า 7-8 ปี เดิมพื้นที่ดังกล่าวเคยเป็นจุดผ่อนผันให้ทำการค้าตามประกาศกรุงเทพมหานคร เรื่อง หลักเกณฑ์ เงื่อนไขการค้าขายในพื้นที่ผ่อนผัน ปี พ.ศ. 2548 จนกระทั่งในปี พ.ศ. 2558 หัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) ได้มี คำสั่งที่ 4/2558 เรื่อง มาตรการเพิ่มประสิทธิภาพในการบังคับใช้กฎหมายที่คุ้มครองประโยชน์สาธารณะและประชาชนโดยส่วนร่วม อาศัยอำนาจในมาตรา 44 ทำการยกเลิกหาบเร่แผงลอยในกรุงเทพมหานคร ส่งผลให้ผู้ค้าที่ทำการค้าบริเวณปากซอยบางขุนเทียนพระราม 2 ซอย 69 ได้รับผลกระทบจากมาตรการดังกล่าวไปด้วย

หากย้อนไปเมื่อปี พ.ศ. 2559 ที่สำนักงานเขตบางขุนเทียนได้ยกเลิกจุดผ่อนผันบริเวณพระราม 2 ซอย 69 ผู้ค้าพยายามยื่นเรื่องไปยังหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพื่อให้ได้กลับมาทำการค้าอีกครั้ง ทั้งทำหนังสือถึงนายกรัฐมนตรี พลเอกประยุทธ์ จันทร์โอชา, ผู้ว่ากรุงเทพมหานคร พลตำรวจเอก อัศวิน ขวัญเมือง, รองผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร สกลธี ภัททิยกุล และผู้อำนวยการเขตบางขุนเทียนในขณะนั้น เรื่อง ไม่เห็นด้วยต่อการยกเลิกจุดผ่อนผัน ขอความเป็นธรรมให้แก่ผู้ค้า และขอความอนุเคราะห์ให้ช่วยดำเนินการคืนพื้นที่ตั้งจุดค้าขายจำหน่ายสินค้า จนกระทั่งเมื่อวันที่ 15 มกราคม 2563 คำสั่งจากสำนักงานเขตบางขุนเทียน ที่ 08/2563 เรื่อง แต่งตั้งคณะกรรมการจัดระเบียบหาบเร่-แผงลอยระดับเขต แต่งตั้งนายปรีชา ไทยสงเคราะห์ เป็นผู้แทนผู้ค้าในชุมผ่อนผัน แต่แล้ววันที่ 28 มกราคม 2563 กรุงเทพมหานครได้ออกประกาศ เรื่อง “หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขการกำหนดพื้นที่ทำการค้าและการขาย หรือจำหน่ายสินค้าในที่สาธารณะ” ซึ่งทำให้ประกาศเมื่อปี 48 ไม่ถูกใช้บังคับอีกต่อไป หรือกล่าวง่าย ๆ ก็คือ ยกเลิกประกาศปี 48 และใช้ฉบับใหม่นี้แทน ซึ่งผู้ค้าเรียกกันว่า “กฎระเบียบ 16 ข้อ”

หลังจากประกาศดังกล่าวออกมาไม่นาน วันที่ 7 กุมภาพันธ์ 2563 ก็ได้มีการประชุมคณะกรรมการจัดระเบียบหาบเร่แผงลอยระดับเขตบางขุนเทียน ครั้งที่ 1/2563 ซึ่งมติที่ประชุมเห็นด้วยกับการเปิดพื้นที่ทำการค้าชั่วคราวบริเวณดังกล่าว อีกทั้งกองบัญชาการตำรวจนครบาลมีความเห็นชอบกำหนดพื้นที่ทำการค้า 3 พื้นที่ ได้แก่ พระราม 2 ซอย 69 เขตบางขุนเทียน, ซอยอารีย์ เขตพญาไท, และปากซอยอ่อนนุช 70 เขตประเวศ และรองผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครในฐานะเจ้าพนักงานท้องถิ่น ประกาศให้ที่สาธารณะดังกล่าวข้างต้นเป็นพื้นที่ทำการค้า เมื่อวันที่ 18 กันยายน 2563 หลังจากนั้น วันที่ 25 กันยายน 2563 สำนักงานเขตบางขุนเทียน ได้ประกาศให้ผู้ค้าลงทะเบียนแจ้งความประสงค์ขายหรือจำหน่ายสินค้าในพื้นที่ทำการค้าของกรุงเทพมหานคร ตั้งแต่วันที่ 1-15 ตุลาคม 2563 แต่ปรากฏว่าจำนวนผู้มีคุณสมบัติทำการค้ามีถึง 161 คน เมื่อเป็นเช่นนี้ ผู้ค้าบางขุนเทียนจึงทำหนังสือถึงผู้อำนวยการเขตบางขุนเทียน เรื่อง การพิจารณาคัดเลือกผู้ค้า แต่สำนักงานเขตบางขุนเทียนไม่สามารถให้สิทธิผู้ค้าเดิมก่อนได้เนื่องจากประกาศ ข้อ 9 เรื่อง วิธีการคัดเลือกผู้ทำค้า หากมีผู้ค้ามากกว่าแผงค้าให้ทำการจับสลาก 

ผู้ค้าเดิมซึ่งเป็นผู้ได้รับการผ่อนผันให้ทำการค้าบริเวณดังกล่าวตามประกาศกรุงเทพมหานครเมื่อปี 48 แต่ประกาศดังกล่าวถูกยกเลิก และประกาศฉบับใหม่ถูกเขียนขึ้นในยุคที่อำนาจไม่ได้อยู่ในมือของประชาชน จึงสร้างความไม่ชอบธรรมให้แก่ผู้ค้าที่โดนยกเลิกไปเมื่อปี พ.ศ. 2559 ผู้ค้าจึงได้ทำหนังสือถึงสำนักงานเขตบางขุนเทียน คัดค้านการจับสลากผู้ค้าและชะลอการใช้ประกาศกรุงเทพมหานคร และยื่นฟ้องต่อศาลปกครองขอให้ศาลมีคำสั่งเพิกถอนประกาศกรุงเทพมหานคร ข้อ 9 และขอทุเลาการบังคับใช้ประกาศกรุงเทพมหานครออกไปก่อน และขอให้ผู้ค้าเดิมได้ทำการค้าไปก่อนจนกว่าจะมีการแก้ไขระเบียบ ซึ่งการฟ้องคดีเพื่อขอให้ศาลมีคำสั่งพิพากษาเพิกถอนประกาศ ต้องยื่นฟ้องคดีภายในเก้าสิบวันนับแต่วันที่รู้หรือควรรู้ถึงเหตุแห่งการฟ้องคดี แต่ประกาศกรุงเทพมหานครฉบับดังกล่าวได้ประกาศในราชกิจจานุเบกษา วันที่ 28 กุมภาพันธ์ 2563 การฟ้องต่อศาลปกครองชั้นต้นในวันที่ 8 ธันวาคม 2563 จึงเป็นการพ้นกำหนดเวลาการยื่นฟ้อง และวันที่ 28 กันยายน 2564 ศาลปกครองสูงสุดมีคำสั่งยืนตามคำสั่งของศาลปกครองชั้นต้น และมีคำสั่งไม่รับคำฟ้องนี้ไว้พิจารณาและให้จำหน่ายคดีออกจากสารบบความ

แม้เวลาจะผ่านมาหลายปีแต่ผู้ค้ายังคงรวมกลุ่มต่อสู้กันมาโดยตลอด ในวันที่ 7 มกราคม 2564 สำนักงานเขตบางขุนเทียนประกาศรายชื่อผู้ได้รับการคัดเลือกให้ขายหรือจำหน่ายสินค้าในพื้นที่ทำการค้าของกรุงเทพมหานครบริเวณทางเท้าติดลานจอดรถห้างเทสโก้โลตัส ถนนพระราม 2 ซอย 69 โดยให้ผู้ที่ได้รับการคัดเลือกลำดับที่ 1-45 ไปรายงานตัว ณ ฝ่ายเทศกิจ สำนักงานเขตบางขุนเทียน แม้ผู้ค้าจะเดินเรื่องคัดค้าน ยื่นเรื่อง ส่งหนังสือ แต่สำนักงานเขตบางขุนเทียนยังคงประกาศรายชื่อผู้ได้รับการคัดเลือกให้ขายหรือจำหน่ายสินค้าบริเวณทางเท้าติดกับลานจอดรถห้างเทสโก้โลตัส ถนนพระราม 2 ซอย 69 

จากการยื่นหนังสือคัดค้านการจับสลากผู้ค้าและชะลอการใช้ประกาศกรุงเทพมหานคร เมื่อวันที่
3 ธันวาคม 2563 และขอให้ชะลอประกาศรายชื่อผู้ได้รับคัดเลือกให้ขายหรือจำหน่ายสินค้า เมื่อวันที่ 
17 ธันวาคม 2563 ทางสำนักงานเขตได้แจ้งผลการร้องทุกข์ว่า สำนักงานเขตบางขุนเทียน ไม่สามารถระงับการจับสลาก หรือชะลอการบังคับใช้ประกาศกรุงเทพมหานครนี้ได้ เนื่องจากไม่มีอำนาจตามกฎหมายใดให้อำนาจที่จะกระทำได้ 

นอกจากนี้ เมื่อวันที่ 1 มีนาคม 2564 ผู้ค้าได้ยังได้ยื่นฟ้องต่อศาลปกครอง โดยขอให้ศาลมีคำสั่ง ดังนี้ 

1. ขอให้ศาลมีคำสั่งเพิกถอนประกาศกรุงเทพมหานคร เรื่องหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขการกำหนดพื้นที่ทำการค้าและการขายหรือจำหน่ายสินค้าในที่สาธารณะ ลงวันที่ 28 มกราคม 2563 ข้อ 9 
2. ขอให้ศาลมีคำสั่งเพิกถอนประกาศสำนักงานเขตบางขุนเทียน เรื่องลงทะเบียนแจ้งความประสงค์ขายหรือจำหน่ายสินค้าในพื้นที่ทำการค้าของกรุงเทพมหานคร ลงวันที่ 28 กันยายน 2563
3. ขอให้ศาลมีคำสั่งเพิกถอนประกาศสำนักงานเขตบางขุนเทียน เรื่อง ประกาศรายชื่อผู้มีคุณสมบัติเข้าทำการค้าในพื้นที่ทำการค้าของกรุงเทพมหานคร ลงวันที่ 10 พฤศจิกายน 2563
4. ขอให้ศาลมีคำสั่งถอนประกาศสำนักงานเขตบางขุนเทียน เรื่อง ประกาศรายชื่อได้รับคัดเลือกให้ขายหรือจำหน่ายสินค้าในพื้นที่ทำการค้าของกรุงเทพมหานคร

ตลอดระยะเวลา ผู้ค้าได้ทำหนังสือ ข้อเรียกร้อง และแผนตลาดยื่นให้ต่อหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง แต่ผลที่ได้กลับไม่เป็นอย่างที่หวัง เมื่อประตูสนามการเลือกตั้งผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครเปิด ผู้ค้ากลับมามีความหวังอีกครั้ง เพราะในช่วงก่อนการเลือกตั้งผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร นายชัชชาติ สิทธิพันธุ์ หนึ่งในผู้สมัครผู้ว่าฯ ได้ลงพื้นที่หาเสียงกับผู้ค้าบางขุนเทียน และได้พูดคุยถึงปัญหาและความต้องการของผู้ค้า เรื่อง การให้พื้นที่ปากซอยพระราม 2 ซอย 69 สามารถกลับมาทำการค้าได้อีกครั้ง และเมื่อนายชัชชาติ สิทธิพันธุ์ ได้รับเลือกตั้งเป็นผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร ทำให้ผู้ค้าเร่งดำเนินการยื่นเรื่องกับทางฝ่ายเทศกิจ สำนักงานเขตบางขุนเทียน และ ประชุมผู้ค้าเพื่อเตรียมความพร้อมในการกลับมาทำการค้าขายอีกครั้ง แม้พื้นที่ดังกล่าวจะใช้เวลากว่า 1 ปี ในสมัยผู้ว่าฯ ชัชชาติ สิทธิพันธุ์ พื้นที่ทำการค้าที่เหมือนจะปิดตายไปเกือบ 8 ปี ได้ฟื้นกลับมามีชีวิตอีกครั้งในวันที่ 6 มิถุนายน 2566 โดยมีผู้ว่าฯ ชัชชาติ สิทธิพันธุ์ ลงพื้นที่พูดคุยกับผู้ค้า และร่วมเปิดพื้นที่ทำการค้าบริเวณปากซอยพระราม 2 ซอย 69 ภายใต้แนวคิด “ROUTE 69 Mini Hawker Center” ด้วยตนเอง 

เมื่อวันที่ 13 กันยายน 65 สหพันธ์ผู้ค้าหาบเร่แผงลอยกรุงเทพมหานคร นำโดย นายปรีชา ไทยสงเคราะห์ ประธานสหพันธ์ ร่วมด้วยนายณัฏฐ์ดนัย กุลธัชยศอนันต์, นายจิตศักดิ์ แซ่ตั้งและนายประพันธ์ ศรีปัญญา

ขอบคุณทางสมัชชาสุขภาพกรุงเทพฯ ที่เชิญพวกเราเข้าร่วมการพัฒนาข้อเสนอเชิงนโยบายสมัชชาสุขภาพกรุงเทพมหานคร ครั้งที่ 4 หัวข้อ “พื้นที่เศรษฐกิจ ความมั่นคงปลอดภัย ภายใต้ความหลากหลาย”

การเข้าร่วมประชุมครั้งนี้ “ดร.ยุ้ย” เกษรา ธัญลักษณ์ภาคย์ ที่ปรึกษายุทธศาสตร์ และนโยบายผู้ว่าฯชัชชาติได้เข้าร่วมให้ความเห็นแลกเปลี่ยนด้วย และทางสหพันธ์ฯ ได้ร่วมขับเคลื่อนปัญหาสู่การพัฒนาข้อเสนอนโยบาย โดยการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วน ทั้งจากชุมชน ผู้รับงานไปทำที่บ้าน ผู้ขับขี่รถจักรยานยนต์ รับจ้าง หาบเร่แผงลอย หน่วยงานภาครัฐและภาคประชาสังคม เพื่อสร้างธรรมนูญอาชีพของ “เครือข่ายเศรษฐกิจฐานราก

•  กลางปี 2564 คนทำงานนอกระบบ หรือคนทำงานที่ไม่มีหลักประกันทางสังคมจากการทำงานส่วนใหญ่ มีรายได้เฉลี่ยน้อยกว่าร้อยละ 40 ของรายได้ก่อนเกิดการแพร่ระบาด
• ช่วงการแพร่ระบาดพวกเขาต้องนำเงินออมที่มีออกมาใช้ กู้หนี้ยืมสิน อดมื้อกินมื้อ พยายามปรับตัว หาทางรอด ด้วยการทำงานเดิม หรือทำงานอื่นเพิ่มเติม 

• แม้ยังไม่มีการยืนยันที่แน่นอนว่าสถานการณ์เศรษฐกิจของประเทศไทยขณะนี้ เข้าสู่สภาวะ Stagflation แล้วหรือยัง หรือจะเข้าสู่สภาวะ Stagflation เมื่อใด แต่ปัญหาสำคัญเร่งด่วนอย่างยิ่งในช่วงเวลานี้ คือ ปัญหาเรื่องปากท้อง ปัญหาภาระค่าครองชีพ ซึ่งปรากฏชัดเจนจากตัวเลขดัชนีราคาผู้บริโภค หรืออัตราเงินเฟ้อทั่วไปเดือน มิถุนายน 2565 ของสำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้า กระทรวงพาณิชย์ ที่ระบุว่าอัตราเงินเฟ้ออยู่ที่ 7.66% และมีแนวโน้มจะสูงขึ้นอีก อัตราเงินเงินเฟ้อ7.66% นับเป็นอัตราที่สูงสุดในรอบปี และสูงสุดในรอบ 13
• จากเดิมเมื่อปีที่แล้วหากนำเงิน 1,000 บาท ไปซื้อของจำเป็นได้ของมาครบตามที่ต้องการ แต่วันนี้ ต้องจ่ายเงินมากขึ้น เป็น 1,077 บาท เพื่อให้ได้ของจำเป็นเท่าเดิม หรือพูดให้ง่ายกว่านั้น คือ ค่าของเงิน 100 บาท ตอนนี้หายไปประมาณ 8 บาท และนั่นเป็นสาเหตุที่ทำให้เราต่างรู้สึกได้ว่าสินค้าและบริการในเวลานี้มีราคาสูงมากขึ้น 
• ด้วยอัตราการว่างงานที่สูงขึ้น และเงินเฟ้อที่พุ่งขึ้นเร็วกว่าปกติ หรือที่เรียกในทางเทคนิคว่า “Stagflation” อันเป็นส่วนผสมระหว่างสภาวะเศรษฐกิจชะลอตัว เติบโตน้อย (stagnation) และระดับราคาสินค่าเพิ่มสูงขึ้น หรือเงินเฟ้อ (Inflation)
• ภาวะเศรษฐกิจที่เงินเฟ้อสูงเช่นนี้อาจมีผลกระทบต่อแรงงาน โดยเฉพาะแรงงานนอกระบบ ใน 3 ลักษณะ
  • ฐานะผู้บริโภค
    • ค่าใช้จ่ายในชีวิตประจำวัน สำหรับตนเอง และผู้อยู่ในอุปการะ
    • แม้ว่าทุกคนจะเผชิญปัญหาจากอัตราเงินเฟ้อเท่ากันที่ 7.66% แต่ภาระค่าใช้จ่ายของผู้มีรายได้น้อยมีสัดส่วนของค่าใช้จ่ายโดยเฉพาะค่าใช้จ่ายด้านค่าอาหารที่สูงกว่า (ศูนย์วิจัยกรุงศรี, 2565) นอกจากนี้ แรงงานนอกระบบส่วนใหญ่ยังคงมีรายได้ไม่มั่นคง รูปแบบการจ้างงานที่ไม่แน่นอน โดยมีรายได้เป็นรายวัน รายครั้ง รายรอบ รายชั่วโมง หรือรายชิ้น รวมทั้งยังอยู่ระหว่างการฟื้นตัวหลังการระบาดของโรคโควิด-19
  • ฐานผู้ประกอบการที่ต้องลงทุนซื้อวัตถุดิบ ปัจจัยการผลิต
    • ต้นทุนการประกอบอาชีพที่เพิ่มสูงขึ้นนี้ทำให้คนทำงานบางส่วนปรับราคาขายสินค้าตามต้นทุน ในขณะที่คนทำงานส่วนใหญ่ยังไม่ปรับราคาสินค้า หรือปรับราคาสินค้าและค่าบริการไม่ได้ด้วยเงื่อนไขด้านกฎหมาย และข้อกำหนดบางประการ
  • แนวโน้มการแก้ไขปัญหาเงินเฟ้อ
    • จำเป็นต้องใช้นโยบายการคลัง ด้วยการจัดเก็บภาษี ลดค่าใช้จ่ายของรัฐที่ไม่จำเป็น รวมถึงการใช้นโยบายการเงินด้วยการเพิ่มอัตราดอกเบี้ย (เงินฝาก และเงินกู้) เพื่อสกัดเงินเฟ้อ แต่การดำเนินนโยบายดังกล่าวอาจ สร้างอุปสรรคสำคัญกับภาระหนี้สินของคนทำงานที่กำลังผ่อนชำระอยู่ และส่งผลให้การฟื้นฟูชีวิตและงานของคนทำงานที่มีรายได้น้อยทำได้ยากลำบากขึ้น รวมถึงความเสี่ยงดังกล่าวอาจนำไปสู่ภาวะที่ผู้บริโภคทั่วไปจำเป็นต้องรัดเข็มขัดในการใช้จ่าย เมื่อผู้ประกอบการมีต้นทุนที่สูงขึ้น ขายสินค้าได้น้อยลง กำไรที่ได้ก็ลดลง จนอาจทำให้ต้องปลดคนงาน ซึ่งจะส่งผลอย่างมากต่อครอบครัวของคนทำงาน และยิ่งส่งผลมากขึ้นเมื่อครอบครัวนั้นเป็นครอบครัวของแรงงานนอกระบบที่มีความเสี่ยงเรื่องความมั่นคงทางรายได้อยู่แล้ว
• การมีอัตราเงินเฟ้อที่สูงจะยืดเวลาของการฟื้นตัวของคนทำงานต่อไปจากเดิม 5 – 6 ปี หรืออาจนาน 8 – 10 ปี การฟื้นฟูชีวิตและสังคมของคนทำงานนอกระบบให้กลับมามีคุณภาพชีวิตที่ดี จึงเป็นความท้าทายของทุกๆ คน และทุกๆ ฝ่าย โดยเฉพาะภาครัฐจะต้องมีบทบาทสำคัญในการเข้ามาหนุนช่วยในทุกๆ ด้านโดยเฉพาะเรื่องของการสร้างงานและสวัสดิการทางสังคม ในด้านการสร้างงานรัฐต้องสนับสนุนให้ทุกคนมีงานทำ มีรายได้เลี้ยงครอบครัวอย่างมีศักดิ์ศรี โดยการลดเงื่อนไขกฎเกณฑ์ที่ยุ่งยากกับการทำมาหากิน เพิ่มโอกาสทางเศรษฐกิจด้วยการสนับสนุนแหล่งทุนปลอดดอกเบี้ยหรือดอกเบี้ยต่ำ สนับสนุนให้คนทำงานสามารถเข้าถึงการพัฒนาทักษะ ตลาด และเทคโนโลยีที่จำเป็น นอกจากนี้ รัฐจำเป็นต้องตรึงราคาพลังงาน ลดภาระค่าครองชีพ สร้างความมั่นคงทางอาหาร ดูแลสุขภาพ และที่อยู่อาศัยที่จำเป็นต่อคุณภาพชีวิตคนทำงาน รวมทั้งส่งเสริมและสนับสนุนให้คนทำงานได้มีโอกาสรวมกลุ่ม เพื่อสะท้อนปัญหา และความต้องการที่เหมาะสมสำหรับคนทำงานแต่ละกลุ่ม

สามารถอ่านเพิ่มเติมได้ที่ https://www.thaipost.net/articles-news/180426/

“…เมื่อพิจารณาว่า “ส่วย” ที่เกิดขึ้นตอบโจทย์เรื่องอะไร สำหรับผู้ค้าหาบเร่แผงลอย “ส่วย” เป็นเครื่องมือ เป็นช่องทาง เป็นเสมือนเครื่องประกันการเข้าถึงพื้นที่ประกอบอาชีพ ความจริงที่น่าเศร้าก็คือ การจ่าย “ส่วย” กลายเป็นวิถีปฏิบัติ บางพื้นที่มีตัวแทนผู้ค้ารวบรวมเงินมอบให้เจ้าหน้าที่ บางพื้นที่ผู้ค้าบอกว่าจ่ายเงินเป็นค่าปรับมีใบเสร็จบ้าง ไม่มีบ้าง แต่ในความเป็นจริง “จำเลย” เรื่อง “ส่วย” ไม่ได้มีเฉพาะเจ้าหน้าที่เทศกิจ นักการเมืองท้องถิ่นระดับประธานสภากรุงเทพมหานครก็เคยถูกกล่าวหาเรื่องเรียกรับส่วย…”

กระแสหาบเร่แผงลอยในห้วงเวลานี้  ไม่มีอะไรที่ผู้คนให้ความสำคัญเท่ากับเรื่อง “ส่วย”  จากรายการ “ตามหาผู้ว่า กทม.” เมื่อค่ำวันที่ 28 เมษายนที่ผ่านมา ผู้สมัครชิงตำแหน่งผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครแต่ละท่าน มีท่าทีเป็นปฏิปักษ์ต่อ “ส่วย” แต่ละท่านมีเจตนารมณ์ “ชัดเจน” ต่อการ “จัดการ” ปัญหาส่วยให้สิ้นซาก  คำมั่นสัญญาว่าจะจัดการเรื่องส่วยถูกบันทึกไว้  และสามารถนำมาอ้างอิงได้ทุกเมื่อ 

เมื่อพิจารณาว่า “ส่วย” ที่เกิดขึ้นตอบโจทย์เรื่องอะไร สำหรับผู้ค้าหาบเร่แผงลอย “ส่วย” เป็นเครื่องมือ เป็นช่องทาง เป็นเสมือนเครื่องประกันการเข้าถึงพื้นที่ประกอบอาชีพ ความจริงที่น่าเศร้าก็คือ การจ่าย “ส่วย” กลายเป็นวิถีปฏิบัติ บางพื้นที่มีตัวแทนผู้ค้ารวบรวมเงินมอบให้เจ้าหน้าที่ บางพื้นที่ผู้ค้าบอกว่าจ่ายเงินเป็นค่าปรับมีใบเสร็จบ้าง ไม่มีบ้าง แต่ในความเป็นจริง “จำเลย” เรื่อง “ส่วย” ไม่ได้มีเฉพาะเจ้าหน้าที่เทศกิจ นักการเมืองท้องถิ่นระดับประธานสภากรุงเทพมหานครก็เคยถูกกล่าวหาเรื่องเรียกรับส่วย และเป็นข่าวชัดเจนในปี 2557 ความซับซ้อนของที่มาและที่ไปของ “ส่วย” ทำให้ “ส่วย” เป็นปัญหาคลาสสิค และอาจจะเป็นอย่างที่คุณอัศวิน พูดในรายการว่า “การจัดการความชั่วทั้งหลายไม่สามารถทำให้หมดได้ในสามวันเจ็ดวัน”

ก่อนหน้านี้ รศ.ดร.สังศิต พิริยะรังสรรค์ ประธานคณะกรรมาธิการการแก้ปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำ วุฒิสภา เขียนบทความในเฟสบุ๊คส่วนตัวเรื่อง ความอ่อนแอในหลักธรรมาภิบาล ของกทม.  ตั้งข้อสังเกตต่อนโยบายและมาตรการของกทม. ที่ปฏิบัติต่อกลุ่มแม่ค้าพ่อค้าที่ขายของริมถนนที่สะท้อนให้เห็นว่า

“กรุงเทพมหานคร ไม่เคยสนใจพื้นที่ขายของที่ถูกยกเลิกไปแล้ว และไม่เคยสนใจว่าจะให้ผู้ค้าไปทำมาหากินที่ไหน และพวกเขาต้องประสบกับความทุกข์ยากอย่างไรบ้าง นโยบายหาบเร่ของกทม. สร้างความทุกข์ยาก และความเดือดร้อนอย่างแสนสาหัสให้แก่ประชาชนในระดับล่างของสังคม คนเหล่านี้ส่วนใหญ่แล้วคือผู้ที่อพยพหนีความยากจนจากชนบทมาหางานทำในกทม. นโยบายของ กทม.ในเรื่องนี้ยังส่งผลกระทบต่อการมีงานทำ การสูญเสียโอกาสในชีวิตของแม่ค้า ครอบครัว และที่สำคัญที่สุดคือการพรากโอกาสทางการศึกษาของลูกหลานของพวกเขาไปด้วย มิใยต้องกล่าวถึงผลกระทบด้านลบต่อการหมุนเวียนของเศรษฐกิจในภาพรวมของกทม.และต่อเศรษฐกิจในระดับมหภาคของไทย … นโยบายและประกาศต่างๆของ กทม.ในภาพรวมเรื่องแม่ค้าหาบเร่ในช่วงหลายปีที่ผ่านมาสะท้อนให้เห็นถึงความอ่อนแอของหลักคิด และหลักการเรื่องธรรมาภิบาลด้านความรับผิดรับชอบต่อหน้าที่ เพราะกทม. ไม่สนใจและเพิกเฉยต่อผลกระทบด้านลบจากการปฏิบัติหน้าที่ของพวกเขาที่มีต่อกลุ่มแม่ค้าทั่วไปในกทม.”

เห็นได้ว่า เรื่องสำคัญที่เชื่อมโยงกับเรื่อง “ส่วย” โดยตรง คือ พื้นที่ประกอบอาชีพ ซึ่งอาจฟังดูไม่น่าตื่นเต้นเร้าใจเท่า “ส่วย” แต่จริงๆ คือ ต้นทางหนึ่งของปัญหา นักวิชาการด้านผังเมืองท่านหนึ่งเคยกล่าวว่า พื้นที่ในกรุงเทพมหานครสามารถรองรับผู้ค้ากว่าแสนคนได้ ทั้งนี้ ต้องไม่ลืมว่า พื้นที่ประกอบอาชีพไม่ได้จำกัดที่ทางเท้า ทางเท้าในกรุงเทพมหานครจำนวนไม่น้อยที่มีพื้นที่ตามเกณฑ์ คืออยู่ในถนนที่มีช่องทางจราจรตั้งแต่ 4 ช่องทางจราจรขึ้นไป และเมื่อจัดวางแผงค้าแล้วต้องมีที่ว่างให้สัญจรไม่น้อยกว่า 2 เมตร กรุงเทพมหานครยังมีถนนสายรอง และมีพื้นที่ว่างจำนวนไม่น้อยที่อยู๋ในความดูแลของส่วนราชการ รัฐวิสาหกิจ ซึ่งหากนำมาจัดสรรอย่างเหมาะสมภายใต้ข้อตกลงร่วมกันระหว่างส่วนราชการและผู้ค้า ปัญหาเรื่องพื้นที่ประกอบอาชีพจะลดลง  แต่ที่สำคัญไม่ว่าจะเป็นพื้นที่ลักษณะใด ต้องมีการจัดการที่มีวิสัยทัศน์กว้างและไกลกว่าการจัดการในเชิงพื้นที่เท่านั้น นักวิชาการท่านเดียวกันกล่าวว่า “แผงลอยเป็นโอกาสของการจัดการอย่างมืออาชีพ”

พูดแบบฟันธง ปัญหาหาบเร่แผงลอยทั้งเรื่อง “ส่วย” ความไม่เป็นระเบียบทั้งหลาย กรุงเทพมหานครไม่สามารถปฏิเสธความรับผิดชอบได้ ความเป็นจริงของสถานการณ์เศรษฐกิจที่สังคมไทยกำลังเผชิญ ความบอบช้ำจากโรคระบาด และมาตรการสาธารณสุข ทำให้การสร้างงาน สร้างอาชีพ การฟื้นฟูเศรษฐกิจของเมือง การแก้ปัญหาความยากจน เหลื่อมล้ำ ถือเป็นความจำเป็นเร่งด่วน ในสถานการณ์นี้ กรุงเทพมหานครในฐานะหน่วยงานในระดับท้องถิ่นจำเป็นต้องมองหาบเร่แผงลอยซึ่งเป็นเศรษฐกิจฐานรากด้วยจินตภาพใหม่และต่อยอดไปถึงอนาคต ไม่ใช่จัดการแบบค้าขายตามยถากรรม ทำให้เกิดปัญหาต่อเนื่องดังที่เห็นๆกันอยู่ รวมทั้งต้องคำนึงถึงบริบทของพื้นที่ เปิดโอกาสให้ชุมชน ผู้ค้า และผู้มีส่วนได้ส่วนเสียเข้ามามีส่วนร่วมในการจัดการ ในหลายประเทศใช้แนวคิดการกำกับดูแลร่วม (Co-Regulation) เพื่อเปิดโอกาสให้ภาคประชาสังคมเข้ามามีส่วนร่วมในการกำหนดหลักเกณฑ์ กำกับดูแล ติดตาม และการประเมินผล เพื่อลดการเรียกรับผลประโยชน์ และสร้างความชอบธรรมในการบริหารจัดการหาบเร่แผงลอย ป่วยการที่จะมาคุยกันเรื่องแก้ปัญหา “ส่วย” โดยไม่ได้คิดถึงต้นทางของปัญหา และความรับผิดชอบของท้องถิ่นต่อปัญหาปากท้องของประชาชน

ศาสตราจารย์ ดร. นฤมล นิราทร
คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

และ ดร. บวร ทรัพย์สิงห์
สถาบันวิจัยสังคม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

ความเป็นมา

ก่อตั้งเมื่อวันที่ 12 ตุลาคม 2563 ซึ่งเกิดจากการรวมกลุ่มของผู้ค้าที่ได้รับผลกระทบจากนโยบายของภาครัฐที่ทำการยกเลิกพื้นที่ทำการค้าในกรุงเทพมหานคร มีสมาชิกประมาณ 1,000 คน ประกอบด้วยผู้ค้าจากพื้นที่บางขุนเทียนพระราม 2 ซอย 69 ตลาดบางปะกอก ตลาดศรีย่าน ตลาดโบ๊เบ๊ สีลมไนท์มาร์เก็ต ตลาดลานเศรษฐกิจชุมชนหมู่บ้านนักกีฬา และตลาดสะพานพุทธ

วิสัยทัศน์ (VISION)

” การสร้างอนาคตที่ผู้ค้าหาบเร่แผงลอยทุกคนในกรุงเทพฯ สามารถทำการค้าในพื้นที่สาธารณะอย่างมีศักดิ์ศรี

เกิดความมั่นคงในอาชีพ และคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น “

พันธกิจ (MISSION)

” สร้างความร่วมมือเชิงกลยุทธ์กับกรุงเทพมหานคร และภาคส่วนต่าง ๆ “

วัตถุประสงค์ (OBJECTIVES)

1   การรวมกลุ่มและพัฒนาความเข้มแข็ง คือ ส่งเสริมการจัดตั้ง รวมกลุ่ม และพัฒนาความเข้มแข็งของกลุ่มผู้ค้าหาบเร่แผงลอยในกรุงเทพมหานครเพื่อคุณภาพชีวิตที่ดีและส่งเสริมให้ผู้ค้าหาบเร่แผงลอยช่วยเหลือซึ่งกัน

2   การเข้าถึงการทำการค้าในพื้นที่สาธารณะ คือ สนับสนุนให้ผู้ค้าหาบเร่แผงลอยในกรุงเทพมหานครเข้าถึงการทำการค้าบนพื้นที่สาธารณะอย่างมีศักดิ์ศรี เพื่อสร้างโอกาสทางเศรษฐกิจและลดความเหลื่อมล้ำ

3   การเปลี่ยนแปลงเชิงกฎหมายและนโยบาย คือ

3.1 สร้างการยอมรับและผลักดันให้การทำการค้าหาบเร่แผงลอยเป็นอาชีพที่ถูกต้องและมั่นคงไปพร้อมกับการพัฒนาเมืองและมุ่งสู่การพัฒนาเศรษฐกิจของเมืองและประเทศ

3.2 รณรงค์เชิงนโยบายให้ผู้ค้าหาบเร่แผงลอยมีส่วนร่วมในการจัดการการค้าหาบเร่แผงลอย

ยุทธศาสตร์

1. การรวมกลุ่ม การขยายสมาชิกและมุ่งสร้างความสามัคคีให้กับผู้ค้าหาบเร่แผงลอย เพื่อแลกเปลี่ยนประสบการณ์ วิธีการทำงาน ทักษะ และองค์ความรู้ต่าง ๆ ไม่ว่าจะประเด็นอาหารปลอดภัย เปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศอาชีวอนามัยและความปลอดภัยในการทำงาน การจัดการสิ่งแวดล้อมและของเสีย กฎหมาย และการคุ้มครองทางสังคม ที่จะพัฒนาความเข้มแข็งของกลุ่ม และเสริมสร้างศักยภาพและอำนาจต่อรองของผู้นำและสมาชิก และพัฒนาระบบฐานข้อมูล
2. เศรษฐกิจและอาชีพ การส่งเสริมโอกาสและความมั่นคงทางเศรษฐกิจและอาชีพ  โดยสร้างความร่วมมือให้ผู้ค้าหาบเร่แผงลอยเข้าถึงการทำการค้าบนพื้นที่สาธารณะและแหล่งเงินทุน และสร้างการยอมรับและผลักดันให้การทำการค้าหาบเร่แผงลอยเป็นอาชีพที่ถูกต้องและมั่นคง
3. การมีส่วนร่วม การมีตัวแทนหาบเร่แผงลอยในคณะกรรมการจัดระเบียบหาบเร่แผงลอยระดับเขตในอัตราส่วนที่เหมาะสม และเข้าถึงสิทธิที่จะมีส่วนร่วมในเมืองและเสรีภาพในการประกอบอาชีพและ โดยการมีส่วนร่วมในการจัดการการค้าหาบเร่แผงลอยในพื้นที่สาธารณะ
4. การสื่อสารสังคม การรณรงค์เพื่อให้หาบเร่แผงลอยได้รับการยอมรับและผลักดันให้การทำการค้าหาบเร่แผงลอยเป็นอาชีพที่ถูกต้องและมั่นคง เป็นอัตลักษณ์และคานงัดในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจ
5. การสร้างเครือข่ายพันธมิตร การทำงานร่วมกับองค์กรอื่น ๆ ที่มีปัญหาเดียวกัน และมุ่งสร้างพันธมิตรกับนักวิจัย นักวิชาการ และเหนี่ยวนำผู้มีส่วนเกี่ยวข้องมาทำงานร่วมกัน เพื่อแก้ไขปัญหาและหาแนวทางร่วมกัน

ภายหลังการเข้ารับตำแหน่งผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครอย่างเป็นทางการในวันที่ 1 มิถุนายน 2565 ประเด็นเรื่อง “หาบเร่แผงลอย” ถือเป็นหนึ่งในนโยบายเร่งด่วนของผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร รวมทั้งมีชุดนโยบายที่พร้อมสนับสนุนการค้าหาบเร่แผงลอยในหลากมิติ ทั้งด้านการบริหารจัดการ การส่งเสริมเศรษฐกิจ การพัฒนาโครงสร้าง การพัฒนาสิ่งแวดล้อม และความปลอดภัย เช่น การส่งเสริมให้ผู้ค้าแผงลอยมีความมั่นคงในการประกอบอาชีพ, การสร้างการมีส่วนร่วมของผู้ค้าแผงลอย ภาคประชาชน และเอกชนในพื้นที่ช่วยดูแลพื้นที่การค้า, การจัดทำฐานข้อมูลผู้ค้าแผงลอย พร้อมติดตามการดำเนินการ, การเตรียมโครงสร้างพื้นฐานที่เหมาะสมรองรับพื้นที่การค้า, การพัฒนาอาสาสมัครเทคโนโลยี รวมถึงการหาพื้นที่ของเอกชนหรือหน่วยงานราชการที่สามารถจัดเป็นพื้นที่ขาย หรือศูนย์อาหาร

นอกจากนี้ ผู้ว่าฯ และทีมยุทธศาสตร์ที่ทำงานเรื่องหาบเร่แผงลอย ได้ให้สัมภาษณ์ผ่านสื่อมวลชน สะท้อนถึงมุมมอง และแนวคิดการมองหาบเร่ที่น่าสนใจ ได้แก่

“หาบเร่แผงลอยเป็นวิถีชีวิตของคนที่มีรายได้น้อย สำหรับเป็นแหล่งซื้ออาหาร
ราคาไม่แพง และเป็นแหล่งให้ค้าขายที่พอเลี้ยงชีวิตไปได้”

ทั้งนี้ แนวทางการจัดการหาบเร่แผงลอยที่คำนึงถึงกระบวนการมีส่วนร่วมของผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง ได้แก่

“คนต้องเดินได้สะดวก ต้องมีคณะกรรมการดูแลเป็นรายจุด ไม่ใช่รายเขต ให้พ่อค้าแม่ขาย คนเดิน ที่อยู่ในพื้นที่ช่วยกันดูแลรักษาความสะอาด ตักเตือนกันเอง ใช้พลังของคนในการกระจายอำนาจให้คนในพื้นที่ดูแลกันเอง … อนาคตต้องตอบสังคมได้ว่าเก็บเงินไปทำอะไร และถ้าส่วนหนึ่งนำกลับมาพัฒนาพ่อค้าแม่ค้าได้ก็ดี เช่น ทำเป็นกองทุนพัฒนาหาบเร่”

“เพื่อให้ผู้ค้าหาบเร่แผงลอยอยู่ได้ในเศรษฐกิจที่ผันผวนสูงแบบนี้ กทม.จึงต้องสนับสนุนให้พ่อค้าแม่ค้ามีความมั่นคงในการค้าขาย ในพื้นที่ที่ไม่ขวางทางเท้า มีระบบจัดการขยะ เพื่ออาหารสะอาดและสุขอนามัยดี โดยความตั้งใจของ กทม. คือ จัดหาเงินทุน บริหารจัดการ และจัดหาพื้นที่ใหม่ให้กับผู้ค้าหาบเร่แผงลอย”

“โครงการหาบเร่แผงลอยไม่ใช่โครงการสวัสดิการของรัฐ โครงการนี้มีจุดมุ่งหมายเพื่อให้ผู้ขายมีงานทำที่ยั่งยืนและคิดค่าเช่าที่ยุติธรรม”

แนวคิด และแนวทางการจัดการหาบเร่แผงลอย ดังกล่าว สะท้อนมุมมองใหม่ของหน่วยงานภาครัฐที่มีต่อผู้ค้าหาบเร่แผงลอย นั่นคือ การมองเห็นว่าผู้ค้าหาบเร่แผงลอยเป็นส่วนหนึ่งของเมือง เป็นพลังสำคัญของการพัฒนาเมือง และมีศักยภาพในการพัฒนาตนเองไปพร้อมกับการพัฒนาของเมือง หรืออาจกล่าวได้ว่า ผู้ค้าหาบเร่แผงลอย คือ “ผู้ประกอบการรายย่อยในเมือง” อย่างไรก็ตาม ความท้าทายของการจัดการหาบเร่แผงลอยฐานะที่เป็นผู้ประกอบการรายย่อยในเมือง ยังมีข้อคำนึงถึงบางประการที่ทำให้กระบวนการจัดการต้องทำความเข้าใจบริบทแวดล้อม และองค์ประกอบที่เกี่ยวข้องกับการค้าแผงลอยร่วมด้วย ได้แก่

1. การค้าแผงลอยบนพื้นที่สาธารณะแต่ละพื้นที่มีลักษณะพื้นที่ สภาพแวดล้อม ลักษณะผู้ซื้อ ผู้บริโภค รวมถึงประเภทสินค้าที่จำหน่ายมีความแตกต่างกัน แม้ในภาพรวมอาจแบ่งประเภทการค้าแผงลอยแบบกว้างๆ ได้เป็น 3 กลุ่ม ตามประเภทของผู้ซื้อ คือ แผงลอยชุมชน ออฟฟิศ และท่องเที่ยว แต่รูปแบบการบริหารจัดการจำเป็นต้องคำนึงถึงความแตกต่างหลากหลายของพื้นที่ สภาพแวดล้อม และผู้ซื้อเป็นสำคัญ
2. กลุ่มผู้ค้าหาบเร่แผงลอยเดิมที่ทำการค้าขายอยู่ส่วนใหญ่มีกระบวนการจัดการ พยายามรักษามาตรฐาน ระเบียบ และความสะอาด รวมถึงตอบสนองความต้องการของผู้ซื้อ ผู้ใช้ทางเท้า และรับฟังความเห็นจากผู้มีส่วนเกี่ยวข้องในพื้นที่อยู่แล้ว แม้บางครั้งอาจสร้างความไม่พอใจกับผู้คนเดินเท้าอยู่บ้าง แต่บทเรียนและประสบการณ์ของผู้ค้าดังกล่าวเป็นพื้นฐานและกลไกสำคัญสำหรับการพัฒนาพื้นที่ต่อเนื่องในอนาคต นอกจากนี้ ความสัมพันธ์ของผู้ค้ากับชุมชน เจ้าของอาคาร และผู้ขายวัตถุดิบในห่วงโซ่อุปทานของการค้าแผงลอยยังมีความสัมพันธ์ต่อชุมชน ธุรกิจการค้า และอาชีพที่เกี่ยวเนื่องนอกเหนือจากการค้าแผงลอยที่มองเห็นอยู่บนพื้นที่สาธารณะ
3. การคัดเลือกผู้มีสิทธิทำการค้าถือเป็นเรื่องที่ละเอียดอ่อนอย่างมาก การคัดเลือกโดยพิจารณาจากเกณฑ์รายได้เพียงอย่างเดียว โดยไม่ได้คำนึงถึงประสบการณ์การค้าขาย ความรู้ความสามารถในการประกอบอาชีพ เงินทุนหมุนเวียน จะส่งผลโดยตรงต่อผู้ค้าใหม่ยังไม่มีประสบการณ์ ผู้ค้าที่ทำการค้าอยู่แต่เดิม ผู้บริโภคในฐานะลูกค้าประจำ รวมถึงส่งผลกระทบทางอ้อมต่อห่วงโซ่อุปทาน และความสัมพันธ์ในสภาพแวดล้อมรอบพื้นที่ทำการค้านั้น
4. การจัดหาพื้นที่และบริหารจัดการพื้นที่ทำการค้า ซึ่งเป็นพื้นที่ที่มีผู้ค้าทำการค้าอยู่ พื้นที่ที่เคยถูกยกเลิกการทำการค้า หรือพื้นที่ใหม่ที่ไม่เคยมีการทำการค้า จำเป็นต้องมีกระบวนการรับฟังความคิดเห็น สร้างความรู้ความเข้าใจ รวมทั้งมีกระบวนการติดตามประเมินผลจากผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในพื้นที่ เพื่อให้ผู้ค้า ผู้บริโภค คนเดินเท้า ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียมีส่วนร่วมจัดการทางเท้า และพื้นที่สาธารณะ
5. การส่งเสริมให้ผู้ค้าแผงลอยให้มีอาชีพที่มีศักดิ์ศรี มีความมั่นคงในอาชีพ และมีผู้มีส่วนได้ส่วนเสียเข้ามามีส่วนร่วม นับเป็นเรื่องที่ทำได้ค่อนข้างยากภายใต้ระเบียบและกฏเกณฑ์รัดกุมมากเกินไป แต่กระนั้นก็มีความเป็นไปได้มากมาย หากมองเรื่องนี้เป็นทางเลือกที่หลากหลายในการบริหารจัดการ เช่น การจัดเก็บรายได้และพัฒนากองทุนสาธารณะ สำหรับนำมาใช้บริหารจัดการพื้นที่สาธารณะ พัฒนากิจกรรมสาธารณประโยชน์ และจัดสวัสดิการสังคมในพื้นที่, การพัฒนาศักยภาพผู้ค้า พัฒนามาตรฐานสินค้าและบริการ ที่นำไปสู่การได้รับสิทธิประโยชน์ในการทำการค้า การเข้าถึงแหล่งทุน และการเติบโตของธุรกิจ, การเปิดโอกาสให้ผู้ค้าใหม่ยังไม่มีประสบการณ์ในการค้าได้รับการฝึกอบรมและทดลองทำการค้า หรือทดลองนำสินค้ามาวางขายร่วมกับผู้ค้าเดิม, การเปิดโอกาสให้คนว่างงานในพื้นที่เข้ามาช่วยดูแลความสะอาด ความเป็นระเบียบ ความปลอดภัย หรือทำงานสนับสนุนการค้าบนพื้นที่สาธารณะ, การพัฒนาแนวทางกฏเกณฑ์การทำการค้าบนพื้นที่สาธารณะที่พร้อมรับความแตกต่างหลากหลายของบริบทของพื้นที่และผู้คน ซึ่งทั้งหมดนี้จำเป็นต้องมีการจัดทำพื้นที่ทดลอง สำหรับการบริหารจัดการหาบเร่แผงลอยที่เปิดโอกาสให้ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียต่างๆ เข้ามาร่วมออกแบบ บริหารจัดการ และประเมินผลร่วมกันต่อไป
6. กระบวนการนำนโยบายไปปฏิบัติ นโยบายจะเป็นจริงได้ก็ด้วยการนำไปปฏิบัติ จำเป็นอย่างยิ่งที่ฝ่ายปฏิบัติการในพื้นที่มีความชัดเจนในนโยบาย เป้าหมาย วิธีการ ในขณะเดียวกันฝ่ายนโยบายต้องพร้อมที่จะสนับสนุนการปฏิบัติการตามหลักธรรมาภิบาล

การก้าวเข้าสู่การมองผู้ค้าหาบเร่แผงลอยในฐานะผู้ประกอบการรายย่อยในเมือง ถือเป็นจุดเริ่มต้นของวิธีการมองผู้ค้าหาบเร่แผงลอยที่เปลี่ยนแปลงไปในทางที่ดีขึ้น ซึ่งเริ่มต้นขึ้นแล้วจากนโยบายที่เปิดกว้างมากขึ้น ในลำดับต่อไปของการมองหาบเร่แผงลอยในฐานะผู้ประกอบการรายย่อย จำเป็นต้องเปิดโอกาสให้ทุกคนสามารถคาดหวัง และมีความหวังกับการค้าหาบเร่แผงลอยรูปแบบใหม่ๆ ที่จะพัฒนาขึ้นไปสู่การคำนึงถึงผู้บริโภค คนเดินเท้า มาตรฐานสินค้าและบริการ และสภาพแวดล้อม อย่างไรก็ตามการขับเคลื่อนเรื่องนี้ให้มีความต่อเนื่อง ยั่งยืน พยายามตอบสนองความต้องการกับผู้บริโภค คนเดินเท้า ผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย หรือคนที่อาจไม่ชอบหาบเร่แผงลอย จำเป็นต้องสร้างกระบวนการปรึกษาหารือและกระบวนการมีส่วนร่วมอย่างต่อเนื่อง เพื่อค้นหาทางออกของการอยู่ร่วมกันในเมืองโดยไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง

_________________________________________________________________________________________________________________________________________________

[1] https://thainews.prd.go.th/th/news/detail/TCATG220712125511581

^[2] https://www.facebook.com/dr.yui.kessara/posts/ pfbid0FLdU5esFkCKc62DoJZjqgyEN7Xw49KNz2v2Q4XHWwyY7sMjCVjvAbH7fKG1oL4yhl

^[3] https://www.bangkokpost.com/thailand/special-reports/2359334/city-hall-begins-street-cleaning?fbclid=IwAR1cbUeYBRvCcWTRQQFb2zPN4c_GD-IFr4gjBeSEbQNZwk6jcUOJ0KsOF6I

ผู้เขียน
ศ.ดร. นฤมล นิราทร คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
พูลทรัพย์ สวนเมือง ตุลาพันธุ์ มูลนิธิเพื่อการพัฒนาแรงงานและอาชีพ 
วิชยา โกมินทร์ และ ดร. บวร ทรัพย์สิงห์ สถาบันวิจัยสังคม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย