“ทำไมผู้หญิงต้องทำงานนอกบ้าน ต้องดูแลสามี ดูแลลูก เรารู้สึกว่าทำไมผู้หญิงถึงต้องทำงานอยู่คนเดียว ทำไมคนในบ้านไม่ช่วยเราบ้างเลย เรามองกลุ่ม มองคนข้างตัวเรา สมาชิกที่เป็นผู้หญิง 20 คน ทุกคนมีปัญหาคล้ายๆกัน คือ ในทุกๆวัน ช่วงเวลาประมาณ 17. 00 น. ทุกคนจะต้องรีบกลับไปหากับข้าว ทำอาหารให้ครอบครัวตลอดเลย ”

นางวัชลีย์ เพ็ชบุรี อายุ 57 ปี  เธอเป็นคนจังหวัดสุพรรณบุรี จบการศึกษาระดับมัธยมปลาย จากสำนักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย (กศน.)  แต่ย้ายเข้ามาอยู่กรุงเทพมหานคร เมื่อตอนอายุ 18 ปี  เพียงเพราะมาช่วยครอบครัวพี่ชายเลี้ยงลูก แต่ความคิดที่อยากจะมีเงินเป็นของตัวเอง เธอก็เริ่มต้นหางานทำโดยเป็นพนักงานโรงงานบริษัททอผ้า ภายหลังจากที่แต่งงานกับสามีและมีลูกด้วยกัน 2 คน เธอก็เปลี่ยนอาชีพมาค้าขายอาหารตามสั่ง เพราะเธอจะสามารถเลี้ยงลูกได้ด้วยตัวเอง โดยไม่ต้องไปพึ่งพิงใครให้มาช่วยดูแล ถึงแม้จะเหนื่อยมาก ที่ต้องทำอาหารขาย และก็ต้องเลี้ยงลูกไปด้วย เธอก็เต็มใจเพราะทำให้เธอได้อยู่ใกล้ชิดกับลูก

“เมื่อก่อนตั้งแต่เริ่มตาขึ้นมา ก็หาข้าวหาปลาให้กับสามี ให้กับลูก เลี้ยงลูก ขายอาหารตามสั่ง ทำงานบ้าน ตัวเองกว่าจะได้กินข้าวและดูแลตัวเองก็เกือบเที่ยง และกว่าจะทำเสร็จทุกอย่างก็เกือบ 23.00 น. ทุกวันเลย”

 เธอประกอบอาชีพค้าขายจนสุขภาพแย่ลงเรื่อย ๆ  อีกทั้งยังต้องแบกรับภาระค่าครองชีพในกรุงเทพทำให้เธอและครอบครัวจึงตัดสินใจย้ายที่พักอยู่บ่อยครั้ง จนมาพักแถวลำพะอง  เขตหนองจอก  และด้วยสุขภาพที่แย่ลง และลูกที่โตขึ้น เธอตัดสินใจเข้าเป็นอาสาสมัครทางด้านสาธารณสุข เพราะอยากเข้ามาดูแลและช่วยพัฒนาชาวบ้านในชุมชน ประสบการณ์จากทำงานร่วมกับเพื่อนผู้หญิงในชุมชน เธอสะท้อนให้เห็นว่า การหุงข้าว ทำกับข้าว ทำความสะอาดบ้าน ไม่ควรเป็นเรื่องของผู้หญิงแล้ว แต่เราทุกคนในบ้านควรจะช่วยเหลือกันไม่ว่าจะเป็นผู้หญิงหรือผู้ชาย

“ทำไมผู้หญิงต้องทำงานนอกบ้าน ต้องดูแลสามี ดูแลลูก เรารู้สึกว่าทำไมผู้หญิงถึงต้องทำงานอยู่คนเดียว ทำไมคนในบ้านไม่ช่วยเราบ้างเลย เรามองกลุ่ม มองคนข้างตัวเรา สมาชิกที่เป็นผู้หญิง 20 คน ทุกคนมีปัญหาคล้ายๆกัน คือ ในทุกๆวัน ช่วงเวลาประมาณ 17. 00 น. ทุกคนจะต้องรีบกลับไปหากับข้าว ทำอาหารให้ครอบครัวตลอดเลย ”

ตลอดระยะเวลาการทำงานในฐานะผู้นำชุมชน เธอได้เข้าร่วมอบรมมากมาย เพื่อพัฒนาความรู้ของตัวเอง ร่วมไปถึงการนำความรู้ที่ได้รับมาไปช่วยเหลือสมาชิกในชุมชน ถึงแม้ว่าจะได้รับเสียงสะท้อนจากเพื่อนบ้านที่ว่า  “ไปอีกแล้วหรอ ไปทำไม อยู่บ้านไม่ติดเลย ”  แต่เมื่อเราคุยกับครอบครัวแล้ว แล้วเข้าใจเราก็พอแล้ว เพราะทุกครั้งที่เข้าร่วมกิจกรรมต่างๆ เราจะได้งานมาเพื่อมาช่วยเหลือชุมชน จะได้เครือข่ายที่พร้อมจะให้ความช่วยเหลือกับชุมชนของเธอได้เช่นกัน  ทั้งนี้หนึ่งในหลักสูตรที่เธอได้เข้าร่วมอบรมคือ หลักสูตรเกี่ยวกับสิทธิสตรีและความเสมอภาคทางเพศ เธอได้สะท้อนให้เห็นว่า ก่อนจะเปลี่ยนแปลงอะไร เราควรเริ่มต้นที่ตัวเองก่อน คุยกับตัวให้เข้าใจ รู้จักความต้องการของตัวก่อน และก็ค่อยๆทำความเข้าใจกับคนใกล้ชิด คนในครอบครัว เพื่อสร้างความเข้าใจซึ่งกันและกัน ซึ่งเราไม่ได้จะเปลี่ยนไป แต่เราแค่ต้องการเวลาส่วนตัวของเราด้วยเช่นกัน

“เราเริ่มคุยกับตัวเองว่า ถ้าเราจะเป็นอย่างนี้ต่อไป เราจะต้องแย่แน่ๆ  เริ่มหันมาคุยกับครอบครัวว่า อะไรที่ทำกันได้ก็ควรจะต้องทำ ไม่ใช่ปล่อยเอาไว้ให้แม่ หรือเมียทำอย่างเดียว แต่ทุกคนจะต้องช่วยกัน แบ่งงานกันทำในครอบครัว หากใครไม่ว่าง ทุกคนในบ้านก็จะต้องทำหน้าที่นั้นแทนกันได้”

               อย่างไรก็ตามในช่วงสถานการณ์การแพร่ระบาดโควิด-19 ทำให้เธอได้เห็นถึงสถานการณ์ความรุนแรงที่เกิดขึ้นกับผู้หญิงในชุมชนมากขึ้น ไม่ว่าจะเป็นทางด้านร่างกาย หรือจิตใจ เช่น

“สามีติดโควิด แต่ได้ไปกักตัวอยู่ แต่พอหายก็กลับไปอยู่ที่บริษัท โดนไม่กลับมาดูแลคนที่บ้านเลย ทั้งที่คนในครอบครัวมีทั้งผู้สูงอายุ เด็ก และผู้หญิง ภรรยาเกิดความเครียดที่ต้องมาเจอกับสถานการณ์แบบนี้ ไม่รู้จะทำอย่างไร ทั้งยังไม่มีงานทำ และตัวเองก็เพิ่งคลอดลูกมามานาน

“ผู้หญิงให้ในชุมชน นอกจากทำงานในบ้านคนเดียว ทำงานประจำนอกบ้าน แต่หลังเลิกงานทุกวัน ก็จะไปเดินขายขนมปัง เพื่อหารายได้เพิ่มให้กับครอบครัว ทั้งสามีก็เพิ่งออกจากคุกมาหลังจากโดนข้อหาเกี่ยวกับยาเสพติด สังคมก็ไม่ค่อยยอมรับ หางานทำก็ไม่ได้  เธอจึงตัดสินใจมาขอกู้เงินกับชุมชน เพื่อหวังจะเปิดแฟนไชส์ขายไก่ย่าง และทำให้ทุกคนในครอบครัวมีงานทำ”

 จากสถานการณ์นี้เหล่านี้ สิ่งแรกที่เธอได้ทำเพื่อให้ความช่วยเหลือกับเหล่าเพื่อนผู้หญิงในชุมชนของเธอ คือ

1. การปล่อยให้ผู้หญิงที่มีปัญหาได้ระบายความเครียด ความกังวลที่อยู่ภายในจิต
2. สอบถามถึงความต้องการที่จะให้ความช่วยเหลือ
3. แนะนำวิธีการแก้ปัญหา ให้กับผู้หญิงเหล่านั้น รวมถึงการลงมือร่วมกัน เพื่อแก้ปัญหาเหล่านั้นให้ผ่านพ้นไปได้

ทุกวันนี้ความรุนแรงทางเพศเกิดขึ้นได้หลากหลายรูปแบบ ทั้งที่มองเห็นจากการถูกทำร้ายบนร่างกาย ทำพูดที่สร้างบาดแผล ลำทำร้ายจิตใจของเรา ล้วนต่างเป็นปัญหาที่เกิดขึ้นบนสังคมไทย โดยเฉพาะสำหรับมุมมองของคนที่ทำงานเพื่อมุ่งหวังพัฒนาชุมชน อย่างเธอ “คุณวัชลีย์ เพ็ชบุรี”  ที่อยากขอร้องจะให้ทางรัฐบาล หรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เข้ามาช่วยให้เกิด พระราชบัญญัติคุ้มครองผู้ถูกกระทำด้วยความรุนแรงในครอบครัว ความรุนแรงของครอบครัว ที่สามารถทำได้จริง สามารถเข้าช่วยเหลือได้ทันท่วงที  มิใช่ทำงานกันเพียงแต่เรื่องการรณรงค์ หรือพระราชบัญญัติคุ้มครองสตรี ที่ให้ความคุ้มครองครอบคลุมทั้งด้านร่างการ และจิตใจ ถึงแม้จิตใจจะไม่เห็นบาดแผลเหมือนร่างกาย แต่ก็สร้างผลกระทบให้กับการดำเนินชีวิตของผู้หญิงคนหนึ่งเช่นกัน และฝากคำถามถึงผู้ที่เกี่ยวข้องว่า ในกรณีสามีภรรยาทะเลาะกัน เพื่อนบ้านกลับไม่สามารถช่วยเหลือได้ ตำรวจไม่รับแจ้งความ เพียงเพราะเป็นเรื่องภายในครอบครัว แล้วต้องเกิดเรื่องถึงขนาดไหนที่เราจะสามารถเข้าไปช่วยเหลือเพื่อนบ้านของเราได้?

“หากชีวิตอยู่บนพื้นฐานของสิทธิของเรา ทุกคนก็จะได้สิทธิ อย่างน้อยทุกคนได้สิทธิและไม่ต้องต่ำกว่าสิทธิที่เราจะต้องได้”

Kyan Par

สวัสดีค่ะ ฉันชื่อจำปา เป็นประธานเครือข่ายลูกจ้างทำงานบ้านข้ามชาติในประเทศไทย อายุ 46 ปี ฉันเป็นคนเมียนมา สัญชาติพม่า เชื้อสายเนปาล อาศัยอยู่รัฐคะฉิ่น ปู่ย่าตายายของฉันเป็นคนเนปาล ที่อพยพมาอยู่ที่พม่าช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 ฉันสำเร็จการศึกษาชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 จากประเทศพม่า ตอนนี้ประกอบอาชีพเป็นลูกจ้างทำงานบ้านมาเป็นระยะเวลา 29 ปี ตั้งแต่ฉันอายุ 17 ปี

พ่อของฉันเสียไปตั้งแต่ฉันอายุ 5 ปี ดังนั้น แม่ของฉันเป็นคนเลี้ยงดูลูกทั้ง 9 คนมาโดยตลอด ฉันเห็นญาติพี่น้องหลายคนในหมู่บ้าน เวลากลับมาบ้านมักมีของติดไม้ติดมือมาตลอด และผู้หญิงส่วนใหญ่จะส่งเงินกลับมาให้ที่บ้านมากกว่าผู้ชาย เพราะผู้ชายมักจะเก็บเงินไม่ค่อยอยู่ พวกเขาบอกฉันว่า พวกเขาหลายคนไปทำงานที่กรุงเทพ ซึ่งตอนนั้น ฉันไม่รู้ว่ากรุงเทพคืออะไรและไม่รู้ว่าพวกเขาทำงานอะไร แต่ฉันเห็นเขามีเงินส่งกลับมาบ้าน ทำให้ฉันคิดอยากจะไปทำงานที่กรุงเทพ ฉันเข้ามาทำงานในประเทศไทยตั้งแต่อายุ 17 ปี ซึ่งเป็นการทำงานที่ประเทศไทยแบบผิดกฎหมาย เพราะรัฐบาลยังไม่เปิดขึ้นทะเบียนแรงงานข้ามชาติในสมัยนั้น ทำให้พวกเราต้องทำงานแบบหลบซ่อน การหางานนั้นง่ายกว่าปัจจุบันมาก เพราะไม่ค่อยมีแรงงานข้ามชาติมาทำงานในประเทศไทย

ปัญหาของการจ้างงานในช่วงแรก คือ ภาษา ฉันไม่รู้ภาษาเลย แต่ฉันพูดภาษาฮินดีได้ ทำให้ฉันมีตัวเลือกมากกว่าคนอื่น ฉันจึงตั้งใจหางานบ้านคนอินเดีย ที่พูดภาษาฮินดีได้ ตอนอายุ 17 ปี ฉันเริ่มทำงานเป็นพี่เลี้ยงเด็ก พอฉันทำงานมาได้สักระยะ ฉันก็เริ่มรู้ภาษาไทยมากขึ้น ทำให้ฉันรับรู้ถึงอคติของเพื่อนร่วมงานคนไทย ซึ่งทำงานเป็นแม่บ้านและพี่เลี้ยงเหมือนกัน เวลาเขาเห็นฉัน เขาก็จะบอกว่า “ฉันไปแย่งงานของเขา” ตอนฉันได้ยิน ฉันก็รู้สึกผิด ที่ทำให้คนไทยหางานยาก อีกทั้งเพราะฉันได้รับเงินเดือนน้อยกว่าคนไทยและ ก็ทำงานให้นายจ้างในวันหยุด สิ่งที่ทำให้ฉันคิดแบบนี้ เพราะสมัยก่อนฉันทำงานแบบผิดกฎหมาย แต่ตอนนี้ฉันเปลี่ยนความคิดแล้ว เพราะฉันทำงานแบบถูกกฎหมายทุกอย่าง ฉันเสียภาษี เสียค่าวีซ่า จ่ายค่าใบอนุญาตทำงาน ทำให้ฉันรู้สึกว่ามีสิทธิมากขึ้น ฉันไม่ได้เอาเปรียบเขา ทุกคนมีโอกาสจะมาทำงานได้ และอยู่ที่การตัดสินใจของนายจ้าง นอกจากนี้ภาระหน้าที่ของลูกจ้างทำงานบ้านมีเยอะมาก บางทีคนไทยไม่เพียงพอ แต่ก็มีบางครั้งที่นายจ้างไม่รับสัญชาติพม่า บางที่รับคนพม่าเท่านั้นก็มี เพราะว่านายจ้างเห็นว่าจ่ายค่าจ้างน้อย ชั่วโมงทำงานเยอะกว่า

ฉันทำงานแบบไม่มีสัญญาจ้าง ซึ่งไม่มีกำหนดระยะเวลา ส่วนใหญ่ฉันทำงานกับนายจ้างอย่างน้อย  2 ปี ฉันทำงานเป็นแม่บ้านให้กับกับคนอินเดีย 5 ปี แต่พอแม่ไม่สบายก็เลยลาออกกลับไปดูแลแม่ หลังจากนั้นทำงานกับคนต่างชาติเกือบ 10 ปี เขาก็ไม่ได้บอกว่าจะจ้างฉันถึงสิบปี ฉันก็อยู่จนกว่าเขาจะย้ายไปทำงานที่อื่นหรืออยู่จนกว่าเขาจะย้ายกลับประเทศ ระหว่างทำงานที่ประเทศไทย การเงินของครอบครัวดีขึ้นมาก เพราะฉันส่งเงินไปให้ที่บ้านหมดเลย ความเป็นอยู่ที่บ้านก็ดีขึ้น

ฉันไม่รู้ด้วยซ้ำว่าการจ้างงานคืออะไร ปัญหาที่ฉันเจอตอนนั้น ฉันไม่รู้ว่ามันเป็นปัญหา ซึ่งฉันพึ่งรู้ตอนนี้ว่ามันเป็นปัญหา นั้นคือ การไม่มีวันหยุด ตอนนั้นฉันอยากจะหยุด ฉันก็หยุดไม่ได้ ฉันไม่รู้เลยว่าฉันต้องหยุด จนฉันเห็นว่าเพื่อนฉันมีวันหยุด ดังนั้น ฉันจึงลาออกจากงาน และหางานที่มีวันหยุด ตอนสัมภาษณ์งานฉันก็จะเจรจาต่อรองกับนายจ้างว่าต้องมีวันหยุดเดือนละครั้งนะ

ฉันเห็นด้วยกับนโยบายของรัฐบาล ที่ให้แรงงานทุกคนขึ้นทะเบียนเป็นแรงงานอย่างถูกกฎหมาย ซึ่งเป็นนโยบายที่ดี แต่กลไกในการเข้ามาทำงาน ค่อนข้างยุ่งยาก ทำให้แรงงานส่วนใหญ่เข้ามาทำงานแบบผิดถูกกฎหมาย เพราะโดนนายหน้าเอารัดเอาเปรียบ อยากให้รัฐบาลทำให้ง่ายขึ้น เพื่อทำให้แรงงานเข้ามาทำงานแบบถูกกฎหมายมากขึ้น และนโยบายประกันสุขภาพฉันคิดว่าดีมาก เมื่อเจ็บป่วย พวกเรายังมีเงินส่วนนี้ช่วยเหลือ เพราะเมื่อก่อนตอนพวกเราไม่มีประกันสุขภาพ พวกเราต้องจ่ายเองหมดเลย ทำงานมาต้องเอามาจ่ายค่ารักษาพยาบาลหมดเลย

ช่วง 2014 ใบอนุญาตทำงานของฉันใกล้หมดอายุ ฉันไม่รู้ว่าเลยว่าจะหันหน้าไปหาใคร หันไปทางไหนก็เห็นแต่นายหน้า เขาพูดอะไรเราก็ต้องเชื่อเขา ฉันไม่มีโอกาสได้ฟังว่ารัฐบาลจะทำอย่างไร พอเกิดเรื่องฉันก็มาเจอกับ HomeNet Thailand ที่ทำให้ฉันได้เข้าฟังภาครัฐว่าจะดำเนินการกับแรงงานข้ามชาติต่อไปอย่างไร พอฉันได้ฟัง ฉันก็กลับมาเล่าให้เพื่อนฟัง และฉันก็ได้เจอลูกจ้างทำงานบ้านคนไทย และรู้ว่าพวกเขามีเครือข่าย และกฎกระทรวงฉบับที่ 14 ที่คุ้มครองลูกจ้างทำงานบ้าน ทำให้ฉันได้รู้ว่าลูกจ้างทำงานบ้านมีสิทธิ มันเป็นสิทธิของเรา สิ่งที่ฉันรู้มา ฉันก็อยากให้เพื่อนได้รู้ เพื่อให้เขาสามารถต่อรองกับนายจ้างและมีความรู้ทางกฎหมายคุ้มครองลูกจ้างทำงานบ้าน มันไม่ใช่เรื่องของโชคชะตา แต่เป็นเรื่องของสิทธิ เราสามารถหยุดได้ ลาได้ ฉันเคยคิดว่าเรามีวันหยุด เพราะนายจ้างใจดี หรือไม่มีวันหยุด เพราะความโชคร้าย แต่จริง ๆ ไม่ใช่ หากชีวิตอยู่บนพื้นฐานของสิทธิของเรา ทุกคนก็จะได้สิทธิ อย่างน้อยทุกคนได้สิทธิและไม่ต้องต่ำกว่าสิทธิที่เราจะต้องได้ ฉันเลยคิดว่าเราไม่สามารถทำงานคนเดียวได้ ต้องอาศัยพี่ ๆ คนไทย เพราะเรามีอาชีพเดียวกัน การมารวมตัวกันกับพี่ ๆ คนไทย ทำให้อคติระหว่างเชื้อชาติลดลง คนไทยเข้าใจเราและเราก็เข้าใจคนไทย เมื่อเรามีปัญหา เราพูดคนเดียวเสียงไม่ดังและไม่มีใครฟัง ในเมื่อลูกจ้างทำงานบ้านมีปัญหาร่วมกัน ไม่ว่าจะคนไทยหรือคนข้ามชาติ เรารวมตัวกัน เพื่อให้เสียงของเราดังขึ้น

เรามีเครือข่ายและจัดกิจกรรมด้วยกัน การเป็นกลุ่มทำให้ผู้คนเห็นเรา คนสนใจอยากจะให้ความรู้กับลูกจ้างทำงานบ้าน เช่น ความปลอดภัยในการทำงาน ส่วนใหญ่คนที่ทำงานเป็นลูกจ้างทำงานบ้าน เป็นผู้หญิง มีความเป็นมารดา ที่กฎหมายไม่คุ้มครอง รัฐบาลมักมองว่างานลูกจ้างทำงานบ้านเป็นงานไม่ได้มีประโยชน์ต่อการพัฒนาเศรษฐกิจของประเทศ เพราะเราทำงานที่บ้าน เราไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับเศรษฐกิจ ทำให้เราไม่ได้อยู่ในระบบประกันสังคมมาตรา 33 แต่ฉันคิดว่าไม่ใช่ เพราะเราเองก็มีงาน ออฟฟิศของเราคือบ้านนายจ้าง เรามีสิทธิที่จะได้ประกันสังคม 33 เช่น เวลาลูกจ้างทำงานบ้านตกงาน เราก็จะตกงานไปเลย ไม่มีใครมารับรอง ความเป็นมารดาก็ไม่มี เรามีนายจ้าง เราเป็นลูกจ้าง เราเป็นคนทำงาน เราอยากอยู่ในระบบ งานเราไม่ควรถูกกีดกันให้เป็นแรงงานนอกระบบ เราดูแลลูกของนายจ้าง เราดูแลพ่อแม่ของนายจ้าง เพื่อให้เขามีเวลาออกไปทำงานข้างนอก โดยที่เขาไม่ต้องเป็นห่วงบ้าน ฉันอยากบอกกับสังคมว่า ลูกจ้างทำงานบ้าน ไม่ใช่งานที่ต่ำต้อย แต่เป็นงานสุจริตที่สามารถหาเลี้ยงตัวเองและครอบครัวได้เหมือนอาชีพอื่น งานที่เราทำก็คืองาน เราเป็นแรงงาน เราแค่ทำงานในบ้านของนายจ้าง บ้านนายจ้างคือสถานที่ทำงาน นายจ้างเป็นคนจ่ายค่าจ้างให้กับเรา เวลาซื้อของในร้านสะดวกซื้อ เราก็ซื้อราคาเท่ากัน ร้านไม่ได้บอกว่าเราเป็นใคร แล้วเขาจะให้เราซื้อถูกกว่า เราได้เงินมาจากการทำงาน เราใช้จ่ายเท่ากัน

ช่วงโควิด ลูกจ้างทำงานบ้านได้รับผลกระทบหลายด้าน คนที่เคยทำงานไปกลับ บางคนถูกพักงาน บางบ้าน นายจ้างทำงานอยู่ที่บ้านและลูก ๆ ของพวกเขาไม่ได้ไปโรงเรียน งานของพวกเราก็เยอะขึ้น เด็กเรียนออนไลน์เราต้องเรียนกับเขาด้วย บางคนทำงานหลายบ้าน นายจ้างก็กลัว บางคนตกงานไปเลยก็มี อย่างน้องสาวของฉัน เงินเดือนลดลง เพราะงานลดลง นอกจากนี้ช่วงโควิดที่ระบาดหนักที่จังหวัดสมุทรสาคร ทำให้เกิดการกีดกันทางสังคม คนข้างบ้านกลัวเรา มองว่าคนพม่าจะนำเชื้อโรคเข้ามาติดพวกเขา แต่จริง ๆแล้วโควิดไม่เลือกเชื้อชาติ ไม่ว่าคนไทยหรือต่างชาติก็ติดเหมือนกัน เรารู้สึกว่ามันไม่ยุติธรรมกับเรา พวกเราต้องร่วมกันแก้ไข

วิกฤตโควิด-19 และเศรษฐษกิจนอกระบบในกรุงเทพฯ ประเทศไทย : ผลกระทบที่ยืดเยื้อและวาระการฟื้นตัว

ที่ผ่านมาแรงงานนอกระบบหญิงทั้ง 9 ล้านคน มักถูกมองข้าม  พวกเธอไม่ได้รับสิทธิ และสวัสดิการ ตามที่แรงงานพึงได้   โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงสถานการณ์การแพร่ระบาด ของโรคโควิด-19 แรงงานนอกระบบหญิงซึ่งเป็นกลุ่มที่เปราะบางต้องเผชิญปัญหาหนักยิ่งขึ้น  เนื่องจากขาดหลักประกันในการประกอบอาชีพ   พวกเธอต้องพยายามดิ้นรน เพื่อหารายได้มาจุนเจือครอบครัว  และยังต้องรับหน้าที่ในการดูแลสุขภาพให้กับคนใกล้ชิดเพิ่มขึ้นอีกด้วย   

ประกันสังคมถ้วนหน้า

ถ้ามีประกันสังคมถ้วนหน้า มันจะเป็นผลดีในอนาคต วัยแรงงานวันนี้จะเป็นผู้สูงอายุในวันหน้า เขาก็จะมีคุณภาพชีวิตที่ดี มีเงินบำเหน็จบำนาญไว้กินตอนแก่ ซึ่งจะได้ไม่ต้องรบกวนลูกหลาน อยู่กับครอบครัวอย่างมีความสุข และมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น

กองทุนเพื่อฟื้นฟูอาชีพแรงงานนอกระบบ

สถานการณ์โควิด-19 ทำให้กลุ่มแรงงานนอกระบบเปลี่ยนสถานะอาชีพจากผู้รับงานมาเป็นผู้ผลิตเองขายเอง เราเลยอยากมีกองทุนเพื่อฟื้นฟูอาชีพแรงงานนอกระบบ ปัจจุบันนี้มีสถาบันการเงินต่าง ๆ เช่น ธนาคารออมสิน ธกส. แต่ว่าแรงงานนอกระบบของเราเข้าไม่ถึง เข้ายาก มีเงื่อนไขที่ไม่สามารถเข้าไปใช้กองทุนธนาคารได้ แม้จะมีกองทุนผู้รับงานไปทำที่บ้าน ซึ่งคุ้มครองเฉพาะผู้รับงานมาทำที่บ้าน แต่กลุ่มแรงงานนอกระบบที่มีอาชีพอื่น เช่น ช่างเสริมสวย หมอนวด หาบเร่แผงลอย มอไซค์รับจ้าง แท็กซี่ ยังเข้าไม่ถึง  ในเมื่อไม่มีกองทุนที่จะทำให้แรงงานนอกระบบพวกนี้ได้เข้าไปใช้ ถึงมีก็ใช้ไม่ได้ พวกเราจึงต้องไปกู้เงินนอกระบบร้อยละ 20 บาท ทำให้แรงงานนอกระบบทำงานใช้หนี้มาตลอด ใช้หนี้ไปเรื่อย ๆ ไม่จบไม่สิ้น 

ชายหญิงช่วยกันรับผิดชอบงานบ้าน

ในฐานะที่เราเป็นผู้หญิงที่ต้องดูแลทุกเรื่องในครอบครัว ไม่ว่าจะเป็นเรื่องงานบ้าน งานที่ต้องมีรายได้ทำมาหากินด้วย ผู้ชายก็จะมองว่าเรื่องงานบ้านเป็นหน้าที่ของผู้หญิง เราควรจะมาแบ่งงานแบ่งหน้าที่กันไหม ทุกคนอยู่ด้วยกัน มันเหมือนจะต้องรับผิดชอบร่วมกัน ไม่ใช่ว่าจะแบ่งให้ผู้หญิงทำทั้งงานบ้าน งานที่มีรายได้ในครอบครัว ทำอาหารทุกสิ่งอย่าง เขาเป็นผู้ชายจะให้เขาอยู่เหมือนเป็นนายเราไม่ได้ บางคนอยู่บ้านอยู่เฉย ๆ ไม่ช่วยงานบ้านอะไรเลย กลับจากทำงานเราก็จะต้องหุงข้าว ทำความสะอาดบ้าน เช้าขึ้นมาก็ต้องรีบทำกับข้าว เพื่อที่ตัวเองจะออกไปหาเงินทำมาหากิน ผู้หญิงที่เป็นแรงงานนอกระบบก็เหมือนจะถูกเอาเปรียบ

เงินชดเชยรายได้ให้แก่แม่นอกระบบหลังคลอด

ติ๋วเคยทำงานอยู่ในโรงงาน พอพูดถึงสวัสดิการผู้หญิง โรงงานมีกฎหมายเขียนไว้ชัดเจน เรื่องสิทธิของผู้หญิง ทั้งเรื่องหญิงที่ท้อง การลาคลอด ลาป่วย ชั่วโมงการทำงาน สภาพการทำงานที่เหมาะสมสำหรับผู้หญิงที่ท้อง อันไหนที่เราคิดว่าน้อยเราก็ไปเรียกร้องกันในลักษณะนั้น แต่ด้วยจริง ๆแล้วสภาพโครงสร้างสังคมที่เราเห็นกันอยู่เนี่ย ผู้หญิงที่อยู่ในระบบก็จะมีค่าจ้างขั้นต่ำที่มีสภาพไม่ต่างอะไรกับแรงงานนอกระบบ แล้วก็ต่างกันตรงที่ว่าเขามีค่าจ้างประจำ แรงงานนอกระบบไม่มีค่าจ้างประจำเท่านั้น 

จริง ๆ คำว่าแรงงานนอกระบบมันมาจากการลดต้นทุนของนายทุน แล้วผู้หญิงก็เป็นกลุ่มแรก ๆ ที่ออกมาเป็นแรงงานตามห้องแถว คนเป็นแรงงานนอกระบบเราจะรู้ดีว่างานเราก็มีทำไม่สม่ำเสมอ ยิ่งช่วงโควิดจะเห็นว่าโควิดเข้ามาซ้ำเติมแรงงานนอกระบบของเราอย่างมากทุกสาขาอาชีพ บางคนอาชีพหายไปเลย บางคนล้มละลาย บางคนที่ย้ายถิ่นมาทำงานกรุงเทพก็ต้องกลับบ้านเกิด บางคนถูกโกง คนเย็บผ้างานลดลง 80% คนที่ผลิตเองขายเองก็ขายไม่ได้ก็เปลี่ยนไปขายอย่างอื่น แต่ก็ไม่รู้จะไปทำอะไร 

รายได้เราไม่ได้มีประจำ พอพูดถึงผู้หญิงที่เป็นแรงงานนอกระบบยิ่งอยู่ในวัยทำงาน เมื่อท้องก็ลำบากอยู่แล้ว เวลาหลังคลอดยิ่งหนัก เราจะพบว่าเขาไม่สามารถหยุดเพื่อให้นมลูกได้ เพราะเขาไม่ได้มีสวัสดิการรองรับเหมือนผู้หญิงในโรงงาน ในโรงงานหลังคลอดเขาจะได้รับค่าจ้าง 90 วัน โดยได้รับค่าชดเชยจากประกันสังคม 45 วัน จากนายจ้าง 45 วัน ตอนนี้เหมือนเขาให้เพิ่มมา 8 วัน เราจะเห็นว่ารัฐบาลรณรงค์ให้เลี้ยงลูกด้วยนมแม่ แต่ก็ไม่ได้พูดถึงความพร้อมของคนเป็นแม่ เพราะมันไม่มีอะไรรองรับ เมื่อสองวันก่อนเราเห็นรัฐบาลมาตำหนิคนไม่แต่งงานไม่มีลูก แต่ลุงก็ไม่เคยพูดถึงว่าคนมีลูกแล้วรัฐบาลจะสนับสนุนส่งเสริมอย่างไรให้เด็กเกิดมามีคุณภาพ ในเมื่อผู้หญิงแรงงานนอกระบบไม่มีเงิน ทั้ง ๆ ที่ผู้หญิงหลังคลอดเขาควรที่จะได้ใช้เวลาร่วมกันกับลูก ให้นมลูก เรียนรู้วิธีการดูแลลูก ถ้าคุณแม่ไม่มีเวลาดูแลสุขภาพตนเอง จะเอาน้ำนมที่ไหนให้ลูกทาน 

เปิดโอกาสให้ผู้หญิงพัฒนาตนเอง

การที่ผู้หญิงเราจะเก่งต้องพัฒนาตัวเอง และเมื่อก่อนถ้าหากพูดถึงผู้หญิงต้องอยู่บ้าน ทำงานบ้าน เลี้ยงลูก อยู่กับบ้านอย่างเดียว แต่ตอนนี้เทคโนโลยีก้าวไกลแล้ว สังคมโลกข้างนอกก็เปลี่ยนแปลงไป ผู้หญิงเราต้องหันมาพัฒนาตัวเอง หาความรู้เข้าหาตัวเองให้มากขึ้น เพื่อการเปลี่ยนแปลงให้ทันกับสังคมที่จะเข้ามาใหม่ ๆ อยู่เรื่อย ๆ ผู้หญิงเราสามารถเข้าสู่วิถีการเมือง การเป็นผู้นำปกป้องบ้านได้ อย่างเช่น การพัฒนาตัวเองให้มากขึ้น การปฏิรูปตัวเองให้รู้ทันเทคโนโลยีมากขึ้น หนึ่งต้องรู้ทันเหตุการณ์บ้านเมือง รู้ข่าวสาร รู้ทันโลก การพัฒนาตัวเองเป็นสิ่งที่จะนำมาสู่การเป็นผู้นำของผู้หญิง การพัฒนาอาชีพ การส่งเสริมอาชีพ ผู้หญิงทำได้เท่าเทียมกับผู้ชาย ถ้าเราเปิดใจให้ผู้หญิงก้าวมาทำงานระดับแนวหน้าได้ สิ่งที่ต้องการให้หน่วยงานมีส่วนร่วมเข้ามาสนับสนุนการทำงานของผู้หญิง คือ ให้ด้านพัฒนาเกี่ยวกับความรู้ และให้ผู้หญิงเข้ามามีส่วนร่วมในการสนทนาปัญหาต่าง ๆ ให้ผู้หญิงมีส่วนร่วมการแก้ปัญหาไม่ว่าบ้านเมือง การพัฒนาบ้านเมือง การทำงาน และการส่งเสริมอาชีพ ผู้หญิงเรามีความรู้ในตัวและมีความสามารถในตัวเอง อยากให้ทุกคนเห็นคุณค่าของตัวเองและมีความมั่นใจในตัวเองมากขึ้น อย่าปิดกั้นตัวเองจากสังคมภายนอก

เงินอุดหนุนเด็กถ้วนหน้า

ความเป็นผู้หญิง สิ่งที่ภูมิใจและสำคัญที่สุด คือ ความเป็นแม่ แม่ทุกคนที่ต้องการเลี้ยงลูกให้มีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น แต่ผู้หญิงทุกคนไม่มีโอกาสที่เท่ากัน โอกาสของแต่ละคนมี แต่บางคนเข้าไม่ถึงโอกาส แต่ตอนนี้โอกาสดีที่เด็กบางคนได้รับเงินอุดหนุนเด็กที่มาจากโครงการเงินอุดหนุน แรกเกิดจนถึง 6 ปี สำหรับผู้มีรายได้น้อย เฉลี่ยแล้วมีรายได้ไม่เกิน 100,000 บาทต่อปี จากเงื่อนไขนี้ทำให้เด็กเข้าถึงสิทธิแค่ 2 ล้านคน ในขณะที่เด็กในประเทศไทยมีอายุ 0-6 ปีมีถึง 4 ล้าน นั่นหมายความว่าเด็กอีก 50% ที่ยังเข้าไม่ถึงสิทธิ คือ อนาคตของชาติ เขาก็เป็นอนาคตของชาติเหมือนกัน แต่เด็กกลุ่มนี้เขาเข้าไม่ถึงจะกลายเป็นเด็กที่ไม่เท่ากัน และเกิดความไม่เท่าเทียม

ผู้หญิงรากฐานส่วนมากเป็นแม่เลี้ยงเดี่ยว บางรายลำบากตั้งแต่ท้องเลย พอคลอดลูกมาก็ต้องอดทนทำงานเพื่อให้มีรายได้มาเพื่อจุนเจือลูกและเลี้ยงดูบุตร อาชีพต่าง ๆ ผู้หญิงบางคนคลอดได้ไม่ถึงเดือนต้องออกไปประกอบอาชีพ ไปขับวินมอเตอร์ไซค์รับจ้าง ไปล้างจาน เย็บผ้า ซึ่งตรงนี้จริง ๆ แล้วเขาต้องมีโอกาสเลี้ยงดูให้นมบุตร ให้ความอบอุ่นลูก

ศูนย์เด็กเล็กที่มีเวลาเปิดปิดสอดคล้องกับเวลาทำงานของแรงงานนอกระบบ

ดิฉันมีข้อเสนอต่อภาครัฐ ให้มีศูนย์พัฒนาเด็กอ่อนที่แม่ต้องทำงานหลังครบกำหนดคลอดบุตร เพื่อบรรเทาภาระให้กับพ่อแม่ และอยากให้ปรับช่วงอายุของศูนย์เด็กเล็กตั้งแต่ 1 ปี ถึง 5 ปี จากเดิมรับตั้งแต่ 2 ปี ถึง 5 ปี และอยากจะขอให้รัฐบาลเข้าไปอุดหนุนเด็กในการพัฒนาและบริหารจัดการที่ดี ให้มีการครอบคลุมคุณภาพของศูนย์เด็กเล็ก ให้มีสภาพแวดล้อม อาหาร การพัฒนาทักษะวิชาการ ที่ดีสมบูรณ์ รวมถึงปรับเปลี่ยนเวลาเปิดปิดศูนย์เด็ก จากเดิมเปิดถึงบ่าย 3 โมง อาจจะเลื่อนเวลาเปิดอย่างน้อยถึง 5 โมงครึ่ง 

การยุติความรุนแรงต่อผู้หญิง

กี่ปีแล้วเรื่องของความรุนแรงต่อผู้หญิง ศตวรรษที่ 21 เรายังพูดถึงความรุนแรงต่อผู้หญิง ซึ่งจำปาคิดว่าไม่ควรจะเป็นแบบนี้แล้ว เรื่องของความรุนแรงต่อผู้หญิงเนี่ย จำปาเห็นมาตั้งแต่เด็ก ๆ จนวันนี้ 2 ปี 3 ปี ที่มีโควิด เศรษฐกิจแย่ลง ช่วงหลังนี้เนี่ย เราจะเห็นมากขึ้น มากกว่าหลายเท่าของที่เราเคยเห็นเมื่อ 40-50 ปีที่แล้ว จะเห็นว่าแรงงานข้ามชาติหรือผู้หญิงพี่ ๆ น้อง ๆ คนไทยก็ตาม

ทำไมช่วงหลัง ๆ ส่วนมากเราเจอผู้หญิงหัวแตก แขนหัก ขาหัก ต้องมีบาดแผลให้เห็น ถึงบอกว่าผู้หญิงคนนี้โดนทุบโดนตี แต่จริง ๆ แล้วมันไม่ใช่ ช่วงหลัง ๆ เนี่ยเป็นเรื่องของจิตใจ เรื่องของเศรษฐกิจ มันเริ่มเยอะขึ้น

สมมติเราตกงานเราก็ถูกโดนว่าว่าไม่ยอมทำงาน หางานไม่ได้ พอสามีตกงาน เราเป็นคนที่ทำงาน สามีตกงานก็คือสามีเครียด ไม่ช่วย อารมณ์ของเขาจะแปรปรวนเพราะเขาตกงาน อันนี้ก็คือทำไมมาตกอยู่ที่ผู้หญิง เราตกงานก็โดน ถ้าสามีตกงานก็โดน แสดงว่าผู้หญิงอยู่ในภาวะที่แบบว่าเราจะรับอารมณ์ของเขาได้หรือเปล่า ไม่ใช่แค่สามี พี่น้องก็ด้วย เราคิดว่าช่วงเวลานี้แบบนี้เราไม่ควรที่จะมีแบบนั้นแล้ว ไม่ควรที่จะมีผู้หญิงถูกกระทำทางร่างกายและจิตใจแล้ว

แล้วก็ก่อนที่หน่วยงานของรัฐจะทำอะไรก็ตาม เราคิดว่าเราเนี่ยผู้หญิงด้วยกันจะต้องทำก่อน เพราะฉันนั้นเรามี Hotline ที่จะคอยให้คำปรึกษากับเพื่อน ๆ พี่ ๆ น้อง ๆ ของพวกเรา มีภาษาพม่าและภาษากะเหรี่ยง ที่คอยให้ความช่วยเหลือทาง Hotline นะคะ เบอร์ 061-775-8181 พวกเราเป็นผู้หญิงเราต้องช่วยซึ่งกันและกัน ถึงแม้ว่าเป็นชาติไหนก็ตาม ขอให้สู้ ๆ ผู้หญิงทั้งหลาย ขอบคุณค่ะ